Η ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΠΕΙΛΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ

του Βασί­λη Τακτικού

Οικο­νο­μι­κές, Γεω­πο­λι­τι­κές και Ηθι­κές Διαστάσεις

Η σημε­ρι­νή ηγε­σία της Ευρώ­πης θεω­ρεί ως πρώ­τη απει­λή  την επι­θε­τι­κό­τη­τα της Ρωσί­ας Και για αυτό το λόγο απο­φά­σι­σε τον εξο­πλι­σμό της με 800 δις για τα επό­με­να χρό­νια. Είναι όμως πραγ­μα­τι­κή αυτή η απει­λή ή  πρό­σχη­μα  για τη συνέ­χεια μιας αυτο­κα­τα­στρο­φι­κής πολιτικής;

Στον τέταρ­το χρό­νο του πολέ­μου στην Ουκρα­νία, οι γεω­πο­λι­τι­κές πραγ­μα­τι­κό­τη­τες έχουν μετα­βλη­θεί δρα­μα­τι­κά, απο­κα­λύ­πτο­ντας μια σει­ρά από αυτο­κα­τα­στρο­φι­κές επι­λο­γές της Ευρω­παϊ­κής Ένω­σης. Η Ρωσία, παρά τις πρω­το­φα­νείς οικο­νο­μι­κές κυρώ­σεις, δεν μόνο δια­τη­ρεί αλλά ενι­σχύ­ει τη στρα­τη­γι­κή της θέση, ενώ η ΕΕ βυθί­ζε­ται σε μια σπει­ροει­δή κρί­ση που επη­ρε­ά­ζει κάθε διά­στα­ση της ύπαρ­ξής της — από την ενερ­γεια­κή ασφά­λεια μέχρι τη βιο­μη­χα­νι­κή της αντα­γω­νι­στι­κό­τη­τα και τη διε­θνή της αξιοπιστία.

Το ενερ­γεια­κό οχυ­ρό που κατέρ­ρευ­σε: Από την εξάρ­τη­ση στη χαμέ­νη αντα­γω­νι­στι­κό­τητα

Η ιστο­ρι­κή σχέ­ση ενέργειας-βιομηχανίας

Για πάνω από μισό αιώ­να, η γερ­μα­νι­κή και ευρω­παϊ­κή βιο­μη­χα­νι­κή υπε­ρο­χή στη­ρι­ζό­ταν σε ένα εύκο­λα προ­σβά­σι­μο και φθη­νό ενερ­γεια­κό μίγ­μα. Οι “Σωλη­νώ­σεις-Αερί­ου Συμ­φω­νί­ες” (Röhren-Gas-Verträge) του 1970 μετα­ξύ Δυτι­κής Γερ­μα­νί­ας και ΕΣΣΔ είχαν δημιουρ­γή­σει μια συμ­βιω­τι­κή σχέ­ση που τρο­φο­δο­τού­σε την ευρω­παϊ­κή παρα­γω­γι­κή μηχα­νή 10. Μέχρι το 2021, το 52% των γερ­μα­νι­κών εισα­γω­γών φυσι­κού αερί­ου προ­ερ­χό­ταν από τη Ρωσία, φτά­νο­ντας τους 859 TWh από συνο­λι­κές εισα­γω­γές 1.652 TWh.

Η κατα­στρο­φι­κή αποσύνδεση

Η από­φα­ση για από­το­μη δια­κο­πή αυτών των ροών είχε κατα­στρο­φι­κές συνέπειες:

• Τιμές πανι­κού: Οι χον­δρι­κές τιμές φυσι­κού αερί­ου εκτι­νά­χθη­καν από €20/MWh το 2021 σε €180/MWh το 2022, με απο­τέ­λε­σμα η ΕΕ να ανα­γκα­στεί να εφαρ­μό­ζει μέτρα έκτα­κτης ανά­γκης όπως η στέ­γα­ση εσό­δων παρα­γω­γών (€180/MWh) και η μεί­ω­ση ζήτη­σης ηλε­κτρι­κού ρεύ­μα­τος κατά 10%.
• Απο­βιο­μη­χά­νι­ση σε εξέ­λι­ξη: Σύμ­φω­να με μελέ­τη του Ινστι­τού­του MIWI, οι δυτι­κοί περιο­ρι­σμοί κόστι­σαν στη Γερ­μα­νία μεί­ω­ση του ΑΕΠ κατά 0,7% ετη­σί­ως, με τον κλά­δο ενέρ­γειας και κοι­νής ωφέ­λειας να υπο­φέ­ρει το 50% του συνο­λι­κού αντί­κτυ­που. Εται­ρεί­ες όπως η Uniper (ζημία €5,7 δις), η Wintershall Dea (€2 δις) και η BASF (€6,5 δις) υπέ­στη­σαν σοβα­ρές ζημίες.

Η νέα ενερ­γεια­κή γεωγραφία

Παρά τις προ­σπά­θειες δια­φο­ρο­ποί­η­σης, τα στοι­χεία του 2024 απο­κα­λύ­πτουν μια εικό­να μειω­μέ­νης αλλά όχι εξα­λειμ­μέ­νης εξάρτησης:

• Οι εισα­γω­γές ρωσι­κού αερί­ου μειώ­θη­καν από 45% το 2021 σε 18% το 2024, αλλά η Ρωσία παρέ­μει­νε ο κύριος προ­μη­θευ­τής πετρε­λαί­ου και πετρο­χη­μι­κών της ΕΕ με 21% μερί­διο, ακο­λου­θού­με­νη από ΗΠΑ (11%) και Νορ­βη­γία (10%) .
• Η ΕΕ έγι­νε ο μεγα­λύ­τε­ρος εισα­γω­γέ­ας LNG παγκο­σμί­ως με 20% μερί­διο, αλλά με κόστος: οι εισα­γω­γές από ΗΠΑ στην Ολλαν­δία εκτι­νά­χθη­καν από 51,1 TWh το 2021 σε 172,4 TWh το 2023 .

Η ψευ­δαί­σθη­ση του απο­κλει­σμού: Για­τί οι κυρώ­σεις απέτυχαν

Η ρωσι­κή προσαρμογή

Σε αντί­θε­ση με τις ευρω­παϊ­κές προσ­δο­κί­ες, η ρωσι­κή οικο­νο­μία παρου­σί­α­σε εκπλη­κτι­κή ανθεκτικότητα:

• Εναλ­λα­κτι­κές αγο­ρές: Η Ρωσία ανα­προ­σα­να­τό­λι­σε τις εξα­γω­γές της προς την Κίνα, Ινδία και χώρες BRICS+, με το ρωσι­κό πετρέ­λαιο Urals να πωλεί­ται με έκπτω­ση αλλά σε μεγά­λους όγκους.
• Στρα­τη­γι­κή αυτάρ­κειας: Η εφαρ­μο­γή της “Στρα­τη­γι­κής Φρου­ρί­ου Ρωσία” (Fortress Russia) επέ­τρε­ψε γρή­γο­ρη ανα­προ­σαρ­μο­γή της οικο­νο­μί­ας για πολε­μι­κές ανά­γκες 2. Όπως σημειώ­νει η Αλε­ξάν­δρα Προ­κο­πέν­κο, πρώ­ην σύμ­βου­λος της Κεντρι­κής Τρά­πε­ζας της Ρωσί­ας, “οι οικο­νο­μο­λό­γοι έχουν απο­δει­χθεί πιο ικα­νοί και αξιό­πι­στοι από τους στρα­τη­γούς στο πεδίο της μάχης”.

Οι παρα­ποι­ή­σεις της πραγματικότητας

Ο Βλα­ντί­σλαβ Βλα­σιούκ, σύμ­βου­λος κυρώ­σε­ων της ουκρα­νι­κής κυβέρ­νη­σης, επι­ση­μαί­νει πως “η Ρωσία είναι καλή στην εξα­πά­τη­ση” των οικο­νο­μι­κών δει­κτών. Παρα­δείγ­μα­τα περιλαμβάνουν:

• Τη χρή­ση “θεω­ρη­τι­κών τιμών” για τον υπο­λο­γι­σμό φορο­λο­γι­κών εσό­δων από πετρέ­λαιο, που δεν αντι­στοι­χούν στις πραγ­μα­τι­κές τιμές πώλησης .
• Την παύ­ση δημο­σί­ευ­σης κρί­σι­μων στα­τι­στι­κών στοι­χεί­ων που δημο­σιεύ­ο­νταν πριν τον πόλεμο .

Το τρί­λημ­μα του Πούτιν

Η Προ­κο­πέν­κο περι­γρά­φει το “τρί­λημ­μα του Πού­τιν” που αντι­με­τω­πί­ζει η ρωσι­κή ηγεσία:

1. Συνέ­χι­ση χρη­μα­το­δό­τη­σης του πολέμου
2. Δια­τή­ρη­ση του βιο­τι­κού επι­πέ­δου του πληθυσμού
3. Δια­φύ­λα­ξη μακρο­οι­κο­νο­μι­κής ισορροπίας

Παρά τις δυσκο­λί­ες, η Ρωσία δια­χει­ρί­ζε­ται μέχρι στιγ­μής αυτές τις αντι­κρουό­με­νες απαι­τή­σεις, με πραγ­μα­τι­κά μισθούς να αυξά­νο­νται κατά 52% από το 2019 και το ΑΕP (PPP) να αυξά­νε­ται κατά 6,3% την ίδια περίοδο.

Η γεω­πο­λι­τι­κή εγκα­τά­λει­ψη: Η ΕΕ στην Αμε­ρι­κα­νι­κή σκιά

Οι νέοι δασμοί και η οικο­νο­μι­κή υποτέλεια

Σε μια ειρω­νι­κή τρο­πή, οι ΗΠΑ επι­βλή­θη­καν δασμοί έως 25% σε ευρω­παϊ­κά προ­ϊ­ό­ντα, με ιδιαί­τε­ρη έμφα­ση στον αυτο­κι­νη­το­βιο­μη­χα­νι­κό τομέα. Αυτή η κίνηση:

• Ενι­σχύ­ει την αμε­ρι­κα­νι­κή βιο­μη­χα­νία σε βάρος της ευρωπαϊκής
• Απο­τε­λεί μέρος ευρύ­τε­ρης τάσης απο­σύν­δε­σης που ωφε­λεί κυρί­ως τις ΗΠΑ, οι οποίες: 
  • Ενε­α­πλα­σί­α­σαν τις εξα­γω­γές όπλων προς τη Γερ­μα­νία μετα­ξύ 2014–2018 και 2019–2023
  • Κατέ­λα­βαν το 45% της αγο­ράς LNG της ΕΕ το 2024, από το 0% πριν τον πόλεμο.

Το ΝΑΤΟ χωρίς Αμε­ρι­κή: Η αδιέ­ξο­δη αυτονομία

Με την πιθα­νή επι­στρο­φή του Τραμπ στις ΗΠΑ, η ευρω­παϊ­κή αμυ­ντι­κή πολι­τι­κή αντι­με­τω­πί­ζει ένα υπαρ­ξια­κό δίλημμα:

• Αύξη­ση αμυ­ντι­κών δαπα­νών: Η ΕΕ έχει φτά­σει τις ετή­σιες αμυ­ντι­κές δαπά­νες στα €800 δισ., προ­σπα­θώ­ντας να δημιουρ­γή­σει έναν Ευρω­παϊ­κό Στρατό.
• Εσω­τε­ρι­κές Διαι­ρέ­σεις: Χώρες όπως η Ουγ­γα­ρία και η Σλο­βα­κία αντι­τί­θε­νται σε περαι­τέ­ρω εμπλο­κή στον πόλε­μο, ενώ η Γαλ­λία, Γερ­μα­νία και Βρε­τα­νία προ­ω­θούν μια νέα “συμ­μα­χία των προθύμων”

Η ηθι­κή υπο­κρι­σία: Διπλά στά­νταρ και γεω­πο­λι­τι­κή πραγματικότητα

Η στρα­τη­γι­κή σιω­πή για την Τουρκία

Η ΕΕ εφαρ­μό­ζει επι­λε­κτι­κά τα διε­θνή δίκαιο, κατα­δι­κά­ζο­ντας τη Ρωσία για την Κρι­μαία αλλά αγνοώντας:

• Την τουρ­κι­κή εισβο­λή στη βόρεια Συρία
• Τις απει­λές κατά της Ελλά­δας και Κύπρου
• Την κατα­στο­λή των Κούρ­δων και άλλων μειονοτήτων.

Οι ανθρω­πι­στι­κές κρί­σεις που αγνοούνται

Ενώ η ΕΕ υπο­στη­ρί­ζει τον ουκρα­νι­κό αγώ­να, η ίδια:

• Συνερ­γά­ζε­ται με τον Ταγίπ Ερντο­γάν, του οποί­ου η πολι­τι­κή έχει κατα­δι­κα­στεί από το Human Rights Watch για συστη­μα­τι­κές παρα­βιά­σεις ανθρω­πί­νων δικαιω­μά­των 10.
• Απο­φεύ­γει να αντι­με­τω­πί­σει την τουρ­κι­κή στρα­τιω­τι­κή παρου­σία στην Κύπρο, σε αντί­θε­ση με την αντί­δρα­ση κατά της ρωσι­κής παρου­σί­ας στην Κριμαία.

Το μέλ­λον: Ανα­ζη­τώ­ντας μια δίκαιη έξοδο

Οι Ουκρα­νοί και η κού­ρα­ση από τον πόλεμο

Έρευ­να του Gallup στα τέλη του 2024 απο­κά­λυ­ψε ότι:

• Το 52% των Ουκρα­νών τώρα ευνο­εί δια­πραγ­μα­τεύ­σεις για τερ­μα­τι­σμό του πολέμου
• Το 52% αυτών θα δεχό­ταν εδα­φι­κές παρα­χω­ρή­σεις ως μέρος συμ­φω­νί­ας ειρή­νης 10

Η οικο­νο­μι­κή ανά­καμ­ψη μέσω ειρήνης

Μια μελέ­τη του MIWI Institute υπο­λο­γί­ζει ότι η κανο­νι­κο­ποί­η­ση των σχέ­σε­ων με τη Ρωσία θα μπο­ρού­σε να:

• Αυξή­σει το γερ­μα­νι­κό ΑΕΠ κατά 2,5%
• Παρά­γει ετή­σια οικο­νο­μι­κή ωφέ­λεια €105 δισ. (€2.500 ανά νοικοκυριό)
• Μειώ­σει το οικο­νο­μι­κό βάρος των ουκρα­νι­κών προ­σφύ­γων 10

Συμπέ­ρα­σμα: Η ώρα για στρα­τη­γι­κή επανεκτίμηση

Η ευρω­παϊ­κή πολι­τι­κή ηγε­σία βρί­σκε­ται σε μια κρί­σι­μη καμπή. Η συνέ­χι­ση της τωρι­νής πορεί­ας οδη­γεί σε:

• Μακρο­πρό­θε­σμη οικο­νο­μι­κή υποχώρηση
• Βιο­μη­χα­νι­κή αποδυνάμωση
• Γεω­πο­λι­τι­κή εξάρ­τη­ση από τις ΗΠΑ
• Κοι­νω­νι­κή αστά­θεια λόγω πλη­θω­ρι­σμού και ενερ­γεια­κής φτώχειας

Εναλ­λα­κτι­κές δρό­μοι, όπως η προ­ώ­θη­ση ειρη­νευ­τι­κών πρω­το­βου­λιών και η επα­να­προ­σέγ­γι­ση της ρωσι­κής ενέρ­γειας σε ρεα­λι­στι­κό πλαί­σιο, θα μπο­ρού­σαν να απο­τε­λέ­σουν τη βάση για μια πιο βιώ­σι­μη ευρω­παϊ­κή στρα­τη­γι­κή στον 21ο αιώνα.

Βιβλιο­γρα­φι­κές Αναφορές

1. European Commission Reports on Energy and Industry (2022–2024) 1311
2. MIWI Institute — “From Sanctions to Prosperity” (February 2025) 10
3. Der Spiegel Interviews with Alexandra Prokopenko and Vladyslav Vlasyuk (2024) 28
4. Eurostat Energy Statistics (2024 Edition) 914
5. Ninth Report on the State of the Energy Union (2024) 511

Ο Βασί­λης Τακτι­κός είναι πολι­τι­κός ανα­λυ­τής και συγ­γρα­φέ­ας βιβλί­ων κοι­νω­νι­κής οικο­νο­μί­ας. Είναι συντο­νι­στής του Πανελ­λή­νιου παρα­τη­ρη­τη­ρί­ου και δικτύ­ου αλλη­λέγ­γυας οικο­νο­μί­ας και βασι­κός ειση­γη­τής στα συνέ­δρια του χώρου. Τελευ­ταία αρθρο­γρα­φεί στις ιστο­σε­λί­δες: i‑loveathens.gr, hellas2day.gr και timesnews.gr

 

Βρεί­τε μας και στη σελί­δα μας στο facebook: Η Πολι­τι­κή σήμερα