Η σοσιαλδημοκρατία σήμερα  και σημασία της κοινωνικής οικονομίας 

Γρά­φει ο Βασί­λης Τακτικός

Ποια είναι η μεγά­λη εικό­να στην παγκό­σμια σκα­κιέ­ρα της πολιτικής;

Δεν ζού­με το τέλος της ιστο­ρί­ας, αντί­θε­τα   ο κόσμος βρί­σκε­ται σε κρί­ση και παρακ­μή, οι  πόλε­μοι  απει­λούν και κατα­σπα­τα­λούν τους  οικο­νο­μι­κούς πόρους των λαών.

Η Ευρώ­πη βρί­σκε­ται σε κρί­ση παρακ­μή, είναι μεγά­λος χαμέ­νος του ενερ­γεια­κού πολέ­μου, ενώ ταυ­τό­χρο­να μειώ­νε­ται η ανά­πτυ­ξη και  το επί­πε­δο ευημερίας .

Η Ευρώ­πη σήμε­ρα δεν έχει μόνο σε χαμη­λούς  ρυθ­μούς ανά­πτυ­ξης αλλά και στο επί­πε­δο κοι­νω­νι­κής δικαιο­σύ­νης, οπι­σθο­χω­ρεί  καθώς οι  ανι­σό­τη­τες μεγε­θύ­νο­νται  η κοι­νω­νι­κή δικαιο­σύ­νη υποχωρεί. 

Η δύση βρί­σκε­ται σε κρί­ση υπό την απει­λή της έκρη­ξης του  δημό­σιου χρέ­ους των ανε­πτυγ­μέ­νων χωρών. 

 Η Ελλά­δα βρί­σκε­ται σε στα­σι­μό­τη­τα με όλες τις παρα­πά­νω παθο­γέ­νειες αλλά και την έλλει­ψη ενός νέου παρα­γω­γι­κού μοντέλου. 

Η σοσιαλ­δη­μο­κρα­τία γενι­κό­τε­ρα βρί­σκε­ται σε κρί­ση  και παρακ­μή καθώς αδυ­να­τεί να παρου­σιά­σει εναλ­λα­κτι­κό μοντέ­λο ανά­πτυ­ξης και δια­νο­μής των εισο­δη­μά­των δια­κρι­τό από εκεί­νο της κεντροδεξιάς.

Το ΠΑΣΟΚ και ο ΣΥΡΙΖΑ που κινού­νται  μετα­ξύ άλλων και στο χώρο της σοσιαλ­δη­μο­κρα­τί­ας, και όχι μόνο σ΄αυτό το χώρο, βρίσκο­νται σε ανα­τα­ρα­χή, σε περι­δί­νη­ση και αδυ­να­τούν να παρου­σιά­σουν εναλ­λα­κτι­κή λύση και  μια νέα σοσιαλ­δη­μο­κρα­τι­κή ταυ­τό­τη­τα που είναι προ­ϋ­πό­θε­ση αλλαγής.

Η ασκού­με­νη πολι­τι­κή τους δεν περιέ­χει τα θεσμι­κά εργα­λεία, την κινη­τή­ρια δύνα­μη των μαζι­κών κινη­μά­των για να επι­βάλ­λει πολι­τι­κές κοι­νω­νι­κές δικαιο­σύ­νης και οικο­νο­μι­κής δημο­κρα­τί­ας. Οι πολι­τι­κές της αλλα­γής δεν επι­βάλ­λο­νται μόνο  από τους συσχε­τι­σμούς του κοι­νο­βού­λιο αλλά από τους συσχε­τι­σμούς μέσα στην κοινωνία.

Το προ­φα­νές είναι ότι  σοσιαλ­δη­μο­κρα­τία δεν μπο­ρεί να συμπί­πτει με την  κεντρο­δε­ξιά στην υψη­λή φορο­λο­γία της εργα­σί­ας και των μικροϊ­διο­κτη­τών για να  ασκή­σει  πολι­τι­κή πρό­νοιας. Η ανα­δια­νο­μή των εισο­δη­μά­των είναι ένα μεγά­λο κεφά­λαιο που οφεί­λου­με να εξε­τά­σου­με για­τί δεν μπο­ρεί να φορο­λο­γη­θεί απο­τε­λε­σμα­τι­κά το «μεγά­λο κεφάλαιο».

 Η σοσιαλ­δη­μο­κρα­τία  για να κάνει τη δια­φο­ρά στην πολι­τι­κή οφεί­λει να επεν­δύ­ει εναλ­λα­κτι­κά στην κοι­νω­νι­κή οικο­νο­μία, κοι­νω­νι­κή κατοι­κία, Οικι­στι­κούς συνε­ται­ρι­σμούς, ενερ­γεια­κές κοι­νό­τη­τες  παρα­γω­γής κατα­νά­λω­σης, σε κοι­νω­νι­κές υπο­δο­μές υγεί­ας, για να ανα­πλη­ρώ­νει τους πόρους, τα εισο­δή­μα­τα και τις υπη­ρε­σί­ες που χάνο­νται από τις δυσλει­τουρ­γί­ες του ανταγωνισμού.

Τι χαρα­κτη­ρί­ζει ιστο­ρι­κά την πολι­τι­κή φυσιο­γνω­μία της σοσιαλδημοκρατίας; 

Βασι­κά δύο πράγ­μα­τα, καθο­ρί­ζουν τη πολι­τι­κή φυσιο­γνω­μία της σοσιαλ­δη­μο­κρα­τί­ας,  η διεύ­ρυν­ση της δημο­κρα­τί­ας στην κοι­νω­νι­κή βάση και η κοι­νω­νι­κή δικαιο­σύ­νη η οποία με τη σει­ρά της  σχε­τί­ζε­ται με την οικο­νο­μι­κή δημο­κρα­τία. Το άλλο συστα­τι­κό της στοι­χείο είναι  η οργα­νι­κή της σχέ­ση με τη κοι­νω­νία  με τα μαζι­κά κινή­μα­τα όπως δια­μορ­φώ­νο­νται στην ιστο­ρι­κή πορεία. Θεμε­λια­κό στοι­χείο της σοσιαλ­δη­μο­κρα­τί­ας ήταν ταν το πρω­τείο της πολι­τι­κής ένα­ντι της οικο­νο­μί­ας και των αγο­ρών. Για να βάλου­με τα πράγ­μα­τα σε ένα ιστο­ρι­κό πλαί­σιο η γραμ­μή πλεύ­σης για τη σοσιαλ­δη­μο­κρα­τία  χαρά­χθη­κε πριν ένα αιώ­να και πλέ­ον, ξεκί­νη­σε από το συνέ­δριο της  Ερφούρ­της και δια­τυ­πώ­θη­κε από τον Έντουαρντ Μπέρν­σταϊν  1899, «Οι Προ­ϋ­πο­θέ­σεις για τον Σοσια­λι­σμό και τα Καθή­κο­ντα της Σοσιαλ­δη­μο­κρα­τί­ας». Καθιε­ρώ­θη­κε τότε η σχέ­ση με τα μαζι­κά κινή­μα­τα συν­δι­κα­λι­σμού ‚συνε­ται­ρι­σμών και Τοπι­κής Αυτο­διοί­κη­σης ένας δρό­μος που ακο­λού­θη­σαν σχε­δόν όλα τα σοσια­λι­στι­κά κόμ­μα­τα της Ευρώπης.

 

Με αυτές τις προ­ϋ­πο­θέ­σεις τα  σοσιαλ­δη­μο­κρα­τι­κά και εργα­τι­κά κόμ­μα­τα  ανέ­πτυ­ξαν μια  οργα­νι­κή σχέ­ση με τα μαζι­κά κινή­μα­τα , για να συν­δια­μορ­φώ­σουν τελι­κά  μετά το πόλε­μο ένα νέο κοι­νω­νι­κό συμ­βό­λαιο που ονο­μά­στη­κε η χρυ­σή περί­ο­δος της σοσιαλ­δη­μο­κρα­τί­ας κι αυτό λει­τούρ­γη­σε μέχρι τη δεκα­ε­τία του 80 που είχα­με την καλύ­τε­ρη περί­ο­δο ευη­με­ρί­ας. Αυτό το κοι­νω­νι­κό συμ­βό­λαιο που θα μπο­ρού­σε να χαρα­κτη­ρι­στεί και ιστο­ρι­κός συμ­βι­βα­σμός πριν επι­νο­ή­σει τον όρο ο Μπερλίνγκουερ.

Μέσα από αυτή την οργα­νι­κή σχέ­ση,  κόμ­μα­τος με  μαζι­κά κινή­μα­τα, ανα­δεί­χθη­κε, εξα­πλώ­θη­κε και ανα­πτύ­χθη­κε το πολι­τι­κό και ιδε­ο­λο­γι­κό της υπό­βα­θρο για  ανα­λά­βει κυβερ­νη­τι­κές ευθύ­νες και να κατα­κτή­σει σημα­ντι­κά επι­τεύγ­μα­τα Κοι­νω­νι­κής ευη­με­ρί­ας. Αυτός ο προ­σα­να­το­λι­σμός είναι που δημιούρ­γη­σε την κοι­νω­νι­κή βάση των κομ­μά­των εξα­σφά­λι­σε  νικη­φό­ρους αγώ­νες σε κάθε προ­α­να­φε­ρό­με­νο τομέα, μπό­λια­σε και δημιούρ­γη­σε  ρίζες στην κοι­νω­νία για την πολι­τι­κή αλλα­γή.

  Οι συν­θή­κες άλλα­ξαν από την δεκα­ε­τία του 1980 και εντεύ­θεν και με την έλευ­ση της 3^ης βιο­μη­χα­νι­κής επα­νά­στα­ση σε όλο το δυτι­κό ημι­σφαί­ριο, όταν ο συν­δι­κα­λι­σμός χάνει την κοι­νω­νι­κή του ισχύ και κυριαρ­χεί  ο νεο­φι­λευ­θε­ρι­σμός στην πολι­τι­κή και τα συμ­φέ­ρο­ντα των ελίτ. Η σοσιαλ­δη­μο­κρα­τία είναι ακρι­βώς που υπέ­κυ­ψε στη δύνα­μη και την εξου­σία των ελίτ και δεν αντι­κα­τέ­στη­σε την χαμέ­νη δύνα­μη των συν­δι­κά­των με τις νέες συλ­λο­γι­κό­τη­τες της κοι­νω­νί­ας πολι­τών όπως προ­σχη­μα­τι­κά ειπώ­θη­κε αλλά δεν τηρήθηκε.

Ο λεγό­με­νος 3ος δρό­μος που ανα­φέ­ρε­ται στις συλ­λο­γι­κό­τη­τες της κοι­νω­νί­ας πολι­τών και σοσιαλ­δη­μο­κρα­τία, δεν έθε­σε ποτέ  όρους  και προ­ϋ­πο­θέ­σεις απέ­να­ντι στην επέ­λα­ση  των οικο­νο­μι­κών και διευ­θυ­ντι­κών ελίτ οι οποί­ες κυριάρ­χη­σαν μέσα στα σοσιαλ­δη­μο­κρα­τι­κά κόμματα.

Μπρο­στά στην γενι­κό­τε­ρη κρί­ση του κομ­μα­τι­κού φαι­νο­μέ­νου που δια­περ­νά  έκτο­τε την κεντρο­α­ρι­στε­ρά της Ευρώ­πης αλλά και της χώρας μας, το επί­μα­χο ζήτη­μα  είναι πλέ­ον η γνή­σια  ιδε­ο­λο­γι­κή – πολι­τι­κή έκφρα­ση κεντρο­α­ρι­στε­ράς και της σοσιαλ­δη­μο­κρα­τί­ας. Καθώς η απο­μά­κρυν­ση από τις αρχές της και η στρο­φή προς κεντρο­δε­ξιές επι­λο­γές έφε­ραν σε βάθος χρό­νου και την πολι­τι­κή συρ­ρί­κνω­ση και ταυ­τό­χρο­να  την ηγε­μο­νία της κεντρο­δε­ξιάς στην Ευρώπη.

Έτσι η σοσιαλ­δη­μο­κρα­τία σήμε­ρα στην Ευρώ­πη είναι μέρος της κρί­σης ως βασι­κή συνι­στώ­σα στην εφαρ­μο­ζό­με­νη πολι­τι­κή, καθώς άλλα­ξε η σχέ­ση με τα μαζι­κά κινή­μα­τα και ιδιαί­τε­ρα με το συνδικαλισμό..

Το ΠΑΣΟΚ και  ΣΥΡΙΖΑ δεν έχουν  μόνο το  πρό­βλη­μα  της ηγε­σί­ας που τα απα­σχο­λού­σε τα τελευ­ταία χρό­νια αλλά  έχουν ως πρό­βλη­μα και την ίδια τη σχέ­ση των κομ­μά­των  με την κοι­νω­νία και τα βασι­κά κινή­μα­τα. Έχουν πρό­βλη­μα ιδε­ο­λο­γί­ας και πολι­τι­κής, στην  ίδια τη περιε­κτι­κό­τη­τα, της οικο­νο­μι­κής δημο­κρα­τί­ας και της κοι­νω­νι­κής δικαιοσύνης.

Έχουν πρό­βλη­μα ιδε­ο­λο­γι­κής φυσιο­γνω­μί­ας και πολι­τι­κής ατζέ­ντας  η οποία  έχει σχέ­ση με την πολι­τι­κή αποτελεσματικότητα.

Η σοσιαλ­δη­μο­κρα­τία για να ξανα­βρεί το νήμα προς τις νέες συλ­λο­γι­κό­τη­τες χρειά­ζε­ται μια νέα πολι­τι­κή για την κοι­νω­νι­κή οικο­νο­μία για να χτί­σει το νέο υπο­κεί­με­νο αλλα­γών χρειά­ζε­ται η κοινωνία .

 

Βασίλης Τακτικός

Είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας. Παράλληλα, είναι συντονιστής του Πανελλήνιου Παρατηρητηρίου Κοινωνικής Οικονομίας και εργάζεται ως εμπειρογνώμων σύμβουλος σε σχετικά προγράμματα Τοπικής Ανάπτυξης. Αναφορικά με την Τοπική Αυτοδιοίκηση προωθεί το μοντέλο των «Κοινωνικών Αναπτυξιακών Συμπράξεων» σε συνεργασία με τις Οργανώσεις Κοινωνίας Πολιτών με έμφαση στους τομείς της κοινωνικά υποστηριζόμενης Γεωργίας και κοινωνικών αγροκτημάτων – την αυτονομημένη ενέργεια, τους κοινωνικούς συνεταιρισμούς υγείας, τον βιοτουρισμό – αγροτουρισμό, την πράσινη ανάπτυξη και το περιβάλλον. Διευθύνει την επιστημονική ομάδα Μελετών για την Κοινωνική Οικονομία. Έχει γράψει τα βιβλία: «Θεσμοί και εφαρμογές Κοινωνικής Οικονομίας», «Κοινωνική Οικονομία και Αυτοδιαχείριση. Τοπικές αναπτυξιακές συμπράξεις».