21η ΜΑΙΟΥ 1864 : Η ΑΥΓΗ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗΣ

 

της Ανα­στα­σί­ας Γεωργοπούλου 

α. Από τον Αγώ­να της Παλιγ­γε­νε­σί­ας ως την πρώ­τη σθε­να­ρή  θεσμι­κή  διεκ­δί­κη­ση για την Ένω­ση (Ψήφι­σμα της 26^ης-11–1850)           

 Ημέ­ρα μνή­μης της πολυ­πό­θη­της Ένω­σης της Επτα­νή­σου με την Ελλά­δα. Η Ένω­ση υπήρ­ξε καρ­πός του πενη­ντά­χρο­νου, επί­πο­νου και πολύ­τρο­που αγώ­να των Επτα­νή­σιων με την Αγγλι­κή Προ­στα­σία, χάριν της εθνι­κής προσ­δο­κί­ας. Το Ριζο­σπα­στι­κό κόμ­μα –ένας από τους τρείς πολι­τι­κούς σχη­μα­τι­σμούς που εξέ­φρα­σε ζωτι­κές ανά­γκες της Επτα­νη­σια­κής κοι­νω­νί­ας¹ της επο­χής – σε όλη αυτή την περί­ο­δο ανα­δεί­χθη­κε σε κύριο εκφρα­στή του πόθου των Επτα­νή­σιων για άμε­ση κατάρ­γη­ση της Προ­στα­σί­ας και όχη­μα ευρω­παϊ­κών ιδε­ών: πολι­τι­κού φιλε­λευ­θε­ρι­σμού, ρομα­ντι­σμού, και κοι­νω­νι­κού ριζοσπαστισμού)·ιδεών απει­λη­τι­κών για το τότε ευρω­παϊ­κό σύστη­μα ασφα­λεί­ας. Σύμ­φω­να με τον Ηλία Ζερ­βό –Ιακω­βά­το αγω­νι­στή, ηγε­τι­κού στε­λέ­χους του Ριζο­σπα­στι­κού Κινή­μα­τος και βου­λευ­τή του ομώ­νυ­μου κόμ­μα­τος , οι ριζο­σπά­στες  εκπρο­σω­πούν και εκφρά­ζουν το λαό διό­τι «εξέρ­χο­νταν εκ των σπλά­χνων του». Απο­τε­λού­σαν κόμ­μα διό­τι πρέ­σβευαν «αρχάς στέ­ρε­ας και διαρ­κείς». Αυτές αφο­ρού­σαν την παύ­ση της Προ­στα­σί­ας, την Ένω­ση της Επτα­νή­σου με την Ελλά­δα και την ανέ­γερ­ση δημο­κρα­τι­κής Πολι­τεί­ας. Αυτό υπήρ­ξε το βασι­κό αξια­κό τρί­πτυ­χο ‚στο οποίο ανα­φέ­ρο­νταν και για το οποίο πάλευαν ενά­ντια στον κατα­κτη­τή και σε όσους τον στή­ρι­ζαν. Ο ίδιος δεν αρνιό­ταν την ύπαρ­ξη  εθνι­κού αισθή­μα­τος και στους Μεταρ­ρυθ­μι­στές², αλλά η δια­φο­ρά μετα­ξύ τους αφο­ρού­σε την έντα­ση και τον τρό­πο διεκ­δί­κη­σης. Γι’ αυτό και  χαρα­κτή­ρι­ζε κόμ­μα «πολι­τι­κά επα­να­στα­τι­κό», τον φορέα τον οποίο αντι­προ­σώ­πευε. Από την άλλη οι Μεταρ­ρυθ­μι­στές, οι οποί­οι ήθε­λαν την Ένω­ση, πίστευαν ότι δεν ήταν κατάλ­λη­λες οι συν­θή­κες πραγ­μα­το­ποί­η­σης της. Μέχρι να έλθει ο κατάλ­λη­λος χρό­νος γι’ αυτό θα μπο­ρού­σαν να διεκ­δι­κή­σουν «μεταρ­ρυθ­μί­σεις» στο πλαί­σιο του Συντάγ­μα­τος του 1817 για βελ­τί­ω­ση του επι­πέ­δου ζωής των· μεταρ­ρυθ­μί­σε­ων που είχαν το χαρα­κτή­ρα «ικε­σιών» προς την Αγγλία, όπως πίστευαν οι Ριζο­σπά­στες, και άρα  ανα­γνώ­ρι­ση και απο­δο­χή της Προ­στα­σί­ας· στά­ση που απέρ­ρι­πταν από­λυ­τα οι Ριζο­σπά­στες προ­τεί­νο­ντας στη θέση τους «βελ­τιώ­σεις», που θα απέ­βλε­παν στη λύση πολι­τι­κών και κοι­νω­νι­κών ζητη­μά­των. Η δημιουρ­γία ανε­ξάρ­τη­του ελλη­νι­κού κρά­τους (1830) μετέ­βαλ­λε σε μη νόμι­μη τη συνέ­χι­ση της Αγγλι­κής κυριαρ­χί­ας και απο­τε­λού­σε προ­σβο­λή του δικαιώ­μα­τος  της εθνι­κής αυτο­διά­θε­σης των Επτα­νή­σιων, υπο­στή­ρι­ζαν οι ριζο­σπά­στες Ο  Ζερ­βός-Ιακω­βά­τος θα επι­ση­μά­νει: «Ανά­κτη­σις λοι­πόν της Ελλη­νι­κής μας εθνι­κό­τη­τος, διόρ­θω­σις της εσω­τε­ρι­κής μας κατα­στά­σε­ως , σπου­δαί­ος και σοβα­ρός τρό­πος εξε­τά­σε­ως, ανα­τρο­φή και μόρ­φω­σις του λαού με δημο­κρα­τι­κάς αρχάς πρό­σω­πα πολι­τι­κού χαρα­κτή­ρα εγνω­ρι­σμέ­νου. Ιδού δια ποί­ων μέσων δυνά­με­θα να κάμω­μεν καλή χρή­σιν της ελευ­θε­ρο­τυ­πί­ας».³ Αυτός είναι κατά τη γνώ­μη του ο ρόλος του Τύπου.                                                         Η ελευ­θε­ρία, ως δικαί­ω­μα, δεν αφο­ρού­σε μόνο τους πολί­τες του Ιόνιου κρά­τους αλλά και κάθε τμή­μα­τος του Ελλη­νι­σμού που το δια­περ­νού­σε η φλό­γα της ελευ­θε­ρί­ας  και της συνέ­νω­σης με το εθνι­κό του κέντρο. Έμπρα­κτη από­δει­ξη των δια­θέ­σε­ων και εθνι­κών αισθη­μά­των των κατοί­κων των νησιών υπήρ­ξε η προ­σφο­ρά τους σε χρή­μα, αίμα και η κάθε είδους συμπα­ρά­στα­σή  στους αγω­νι­ζό­με­νους, ενά­ντια στον Οθω­μα­νό κατα­κτη­τή (Μολ­δο­βλα­χία, Φιλι­κή Εται­ρεία, Λάλα Ηλεί­ας, Μεσο­λόγ­γι, Πάτρα, Κόριν­θος, Δερ­βε­νά­κια, Μονή Σέκ­κου, Πέτρα Βοιω­τί­ας, Αττι­κή ‚Πέτα, συμ­με­το­χή  σε θαλασ­σι­νούς αγώ­νες, κ.α.) προ­σφο­ρά που μαρ­τυ­ρού­σε ότι ένοιω­θαν κομ­μά­τι της σκλα­βω­μέ­νης Ελλά­δας και συνέ­δε­αν την ανε­ξαρ­τη­σία της με την απε­λευ­θέ­ρω­ση όλων των Ελλή­νων⁴. Ο ενθου­σια­σμός στο άκου­σμα της έκρη­ξης της Επα­νά­στα­σης του 1821 και η απο­γο­ή­τευ­ση των Επτα­νή­σιων από την κατά­φω­ρη παρα­βί­α­ση της προ­α­να­φε­ρό­με­νης Συν­θή­κης γίνο­νται στίχοι(20^ος & 21^ος ) στο έργο του Εθνι­κού μας ποι­η­τή Διο­νυ­σί­ου Σολωμού:

«…Ε φωνά­ξα­νε ως τ’ αστέρια

του  Ιονί­ου τα νησιά

και σηκώ­σα­νε τα χέρια

για να δεί­ξου­νε χαρά.

…

Μ’ όλον πού­ναι  αλυσωμένο

το καθέ­να τεχνικά

και εις το μέτω­πο γραμμένο

 έχει Ψεύ­τρα Ελευ­θε­ριά…»

Τερά­στιο υπήρ­ξε, το τίμη­μα συμπα­ρά­στα­σης στους  σκλα­βω­μέ­νους αδελ­φούς (διώ­ξεις, εξο­ρί­ες, απαγ­χο­νι­σμοί, δημεύ­σεις περιου­σιών), από την προ­στά­τι­δα Δύνα­μη  , προ­σα­να­το­λι­σμέ­νης στο δόγ­μα ακε­ραιό­τη­τας της Οθω­μα­νι­κής Αυτο­κρα­το­ρί­ας⁵. Η Αγγλία εδραί­ω­σε την κυριαρ­χία της στα νησιά με τη Συν­θή­κη που υπο­γρά­φη­κε στο Παρί­σι στις 5 Νοεμ­βρί­ου του 1815. Με την Πρά­ξη αυτή τα Ιόνια νησιά απο­τέ­λε­σαν ενιαίο κρά­τος, ελεύ­θε­ρο και ανε­ξάρ­τη­το με έδρα την Κέρ­κυ­ρα κάτω από την άμε­ση και απο­κλει­στι­κή προ­στα­σία της προ­α­να­φε­ρό­με­νης Δύνα­μης . Η Συν­θή­κη του 1815 παρά τις ελπί­δες του Ιόνιου λαού για ελευ­θε­ρία και ανε­ξαρ­τη­σία στην ουσία ‚με το μετέ­πει­τα Σύνταγ­μα του 1817 (Σύνταγ­μα Μαί­τλανδ) , φαλ­κί­δευε τις παρα­πά­νω αξί­ες δίνο­ντας την πραγ­μα­τι­κή εξου­σία στους Άγγλους  και μετα­τρέ­πο­ντας το κρά­τος των «Ηνω­μέ­νων Πολι­τειών  των Ιονί­ων Νήσων» σε προ­τε­κτο­ρά­το της Αγγλί­ας⁶. Μία πρώ­τη ένδει­ξη των πραγ­μα­τι­κών δια­θέ­σε­ων της «προ­στά­τι­δας» Δύνα­μης, που προ­μή­νυε δυσά­ρε­στα την διά­στα­ση ανά­με­σα στις γρα­πτές δεσμεύ­σεις της  στον κατα­στα­τι­κό χάρ­τη του 1817 και σε αυτό που θα επα­κο­λου­θού­σε στην πρά­ξη, είναι η στά­ση της Αγγλι­κής Διοί­κη­σης στο γλωσ­σι­κό ζήτη­μα του «προ­στα­τευό­με­νου» κρά­τους. Παρά την αρχι­κή πρό­βλε­ψη στο Σύνταγ­μα του 1817 ως επί­ση­μης γλώσ­σας του κρά­τους της ελλη­νι­κής, η πρό­νοια αυτή, επι­με­λώς, ανα­βαλ­λό­ταν απο­γοη­τεύ­ο­ντας ακό­μη και εκεί­νους που ήταν πιο μετριο­πα­θείς απέ­να­ντι στους νέους κυρί­αρ­χους. Πάντως  η χρή­ση της ελλη­νι­κής στη Διοί­κη­ση δεν θα επι­τευ­χθεί πριν το 1852, αν και τα προ­ο­δευ­τι­κά στοι­χεία των νησιών αγω­νί­στη­καν για την ελλη­νι­κή γλώσ­σα και συνέ­δε­σαν το αίτη­μα αυτό με το δικαί­ω­μα της ελευ­θε­ρο­τυ­πί­ας. Πάνω στην μάχη για τη γλώσ­σα οι Επτα­νή­σιοι έδι­ναν τον αγώ­να τους για την ανα­γνώ­ρι­ση του ενός στοι­χεί­ου της εθνι­κό­τη­τάς τους Ως το Μάϊο του 1848-επο­χή επα­να­στα­τι­κού ανα­βρα­σμού στην Ευρώ­πη (Βέλ­γιο, Γαλ­λία, Γερ­μα­νία, Ιτα­λία κ.α.)-η μόνη εφη­με­ρί­δα η οποία εκδί­δε­ται είναι η εφη­με­ρί­δα της Κυβέρ­νη­σης και οι νησιώ­τες ενη­με­ρώ­νο­νται από τον Τύπο της Ελλά­δας.                                                                                                             Εκτός από την προ­σβο­λή της εθνι­κό­τη­τας  που βάλ­λο­νταν κατά τον Ζερ­βό στο ένα από τα δύο ουσιώ­δη στοι­χεία της ‚τη γλώσ­σα (το άλλο ήταν η θρη­σκεία), δεν του δια­φεύ­γει η φύση και ο πραγ­μα­τι­κός χαρα­κτή­ρας της Αγγλι­κής πολι­τι­κής όσον αφο­ρά τη μετα­χεί­ρι­ση των αποι­κιών της: «Και εντού­τοις η Αγγλι­κή πολι­τι­κή απε­τόλ­μα να κατη­γο­ρεί τας απο­λύ­τους και δεσπο­τι­κάς κυβερ­νή­σεις ότι μετε­χει­ρί­ζο­ντο  απαν­θρώ­πως τους υπη­κό­ους των οσά­κις απή­τουν παρ’ αυτών δικαιώ­μα­τα και ελευ­θε­ρί­ας, αύτη δε εις την Επτά­νη­σον εδεί­χθη καθ’όλα χει­ρο­τέ­ρα από τα ίδια τυραν­νι­κά κρά­τη, διό­τι κατε­δί­ω­κεν απη­νώς όσους πίστευαν ως αυτή εις την ελευ­θε­ρί­αν και την εθνι­κήν ανε­ξαρ­τη­σί­αν». Αυτή η κρι­τι­κή, όπως ισχυ­ρί­ζε­ται,  δεν επε­κτεί­νε­ται  στον Αγγλι­κό λαό, ο οποί­ος είναι και αυτός θύμα της αρι­στο­κρα­τί­ας⁷. Η Αγγλι­κή παρου­σία στα Επτά­νη­σα δεν προ­σβλέ­πει μόνο σε πολι­τι­κή κυριαρ­χία αλλά κυρί­ως σε οικο­νο­μι­κή . Το ένα ενι­σχύ­ει το άλλο. Ο αντα­γω­νι­σμός εκδη­λώ­νε­ται σκλη­ρός· ιδιαί­τε­ρα  στη θάλασ­σα, ο στό­λος του κατα­κτη­τή κτυ­πά όποιον προ­σπα­θεί να τον αντα­γω­νι­στεί. Οι συνέ­πειες ήταν οδυ­νη­ρές για την κοι­νω­νία των νησιών: διοί­κη­ση που εξου­θέ­νω­νε κοι­νω­νι­κά, οικο­νο­μι­κά και ηθι­κά πλα­τιά στρώ­μα­τα της κοι­νω­νί­ας των νησιών, στε­λέ­χω­ση του διοι­κη­τι­κού μηχα­νι­σμού από ξένους κυρί­ως⁸ και ελά­χι­στους ντό­πιους προ­σκεί­με­νους⁹ στο  καθε­στώς της Προ­στα­σί­ας, επι­βο­λή προ­στί­μων, φόρων και βαρύ­τα­των δασμών σε βασι­κά αγα­θά (σιτη­ρά, λάδι, κρα­σί) που έπλητ­ταν  τα  ασθε­νέ­στε­ρα στρώ­μα­τα του πλη­θυ­σμού, τοκο­γλυ­φία, απώ­λεια γης  και των λίγων περιου­σια­κών μέσων- όσων ανή­καν στα κατώ­τε­ρα κλι­μά­κια της αστι­κής τάξης και των μικροϊ­διο­κτη­τών γης- παρά­λυ­ση του εμπο­ρί­ου και της ναυ­τι­λί­ας)¹⁰ Παράλ­λη­λα  η πολι­τι­κή της Ιονι­κής Τρά­πε­ζας της Κεφα­λο­νιάς επι­δεί­νω­νε την κατά­στα­ση για­τί από το ένα μέρος  δεχό­ταν κατα­θέ­σεις με επιτόκιο3% και δάνει­ζε με 9% και  από  το άλλο ασκού­σε φοβε­ρές πιέ­σεις σε όσους δανεί­ζο­νταν για εξό­φλη­ση  του χρέ­ους τους. Πολ­λοί, ακό­μα και πλού­σιοι, έχα­ναν τις περιου­σί­ες τους και σημα­ντι­κοί οικο­νο­μι­κοί πόροι όδευαν προς Αγγλία.¹¹                                   Οι μεταρ­ρυθ­μί­σεις του Αρμο­στή Sheaton,το 1848, εναρ­μο­νι­σμέ­νες με τις απαι­τή­σεις  των και­ρών για απο­φυ­γή της επέ­κτα­σης επα­να­στα­τι­κών κινή­σε­ων-ανά­λο­γων των ευρω­παϊ­κών-  και στο Ιόνιο Κρά­τος, προ­σβλέ­πουν  σε μεταρ­ρυθ­μί­σεις (ελευ­θε­ρο­τυ­πία, άδεια ίδρυ­σης πολι­τι­κών λεσχών και ελευ­θε­ρία του συνέρ­χε­σθε, μυστι­κή ψηφο­φο­ρία κ. α.)¹². Αυτές οι εξε­λί­ξεις προ­ε­τοί­μα­σαν τις συνει­δή­σεις και δια­μόρ­φω­σαν πολι­τι­κές και εθνι­κές ταυ­τό­τη­τες· συνέ­βα­λαν  στη μετε­ξέ­λι­ξη των ιδε­ο­λο­γι­κών και πολι­τι­κών τάσε­ων σε δύο κομ­μα­τι­κούς σχη­μα­τι­σμούς με συγκρο­τη­μέ­νη ιδε­ο­λο­γία, οργα­νω­μέ­νο πρό­γραμ­μα και δρά­ση. Πρό­κει­ται για τα: Ριζο­σπα­στι­κό και Μεταρ­ρυθ­μι­στι­κό κόμ­μα. Απέ­να­ντι σε αυτά δρού­σε το συντη­ρη­τι­κό κόμ­μα των υπο­στη­ρι­κτών της Προ­στα­σί­ας των επο­νο­μα­ζό­με­νων «Προ­στα­σια­νών» ή «Κατα­χθό­νιων» οι οποί­οι αντι­δρού­σαν στις προ­τει­νό­με­νες μεταρρυθμίσεις

  Η πολι­τι­κή δρά­ση των ριζο­σπα­στών στην Κεφα­λο­νιά  έχει ξεκι­νή­σει  πολύ πριν το 1848 (από το 1830)¹³. Μέσα στους κόλ­πους του Συλ­λό­γου «Κοραής»(1843) στο Αργο­στό­λι θα σημειω­θεί η διά­στα­ση ιδε­ών στο φιλε­λεύ­θε­ρο στρα­τό­πε­δο της Κεφα­λο­νιάς που οδή­γη­σε στη διαί­ρε­σή του( σε Μεταρ­ρυθ­μι­στές και Ριζο­σπά­στες). Ιδιαί­τε­ρα στην Κεφα­λο­νιά, κέντρο του Ριζο­σπα­στι­σμού, οι επα­να­στα­τι­κές ιδέ­ες θα βρουν δυνα­μι­κή διέ­ξο­δο   στις εξε­γέρ­σεις των ετών 1848, 1849 με τερά­στιο το φόρο αίμα­τος και  ανυ­πο­λό­γι­στη κατα­στρο­φή της παρα­γω­γής του νησιού που επα­κο­λού­θη­σε μετά την από­βα­ση στρα­τιω­τι­κών δυνά­με­ων στο νησί στην επο­χή του αρμο­στή Henry George Ward (1849–1855)¹⁴.Τα σκλη­ρά και απάν­θρω­πα μέτρα που εφάρ­μο­σε ο Ward και προ­κά­λε­σαν τον τρό­μο, τη φρί­κη και την οργή του πλη­θυ­σμού , στη­λι­τεύ­θη­καν από την ηγε­σία του Ριζο­σπα­στι­κού κόμ­μα­τος και ενί­σχυ­σαν το αγω­νι­στι­κό του φρό­νη­μα Ακο­λου­θεί εξο­ρία του Ζερ­βού στα Κύθη­ρα. Από την εξο­ρία ο Ηλί­ας Ζερ­βός καυ­τη­ρί­α­ζε σε ανα­φο­ρά του στην Ιόνιο Βου­λή την ευθύ­νη του Προ­στα­σια­νού καθε­στώ­τος και των ντό­πιων οργά­νων του και πρό­βαλ­λε τα απάν­θρω­πα μέτρα του Αρμο­στή που απο­τε­λού­σαν όχι ποι­νή, αλλά εκδί­κη­ση¹⁵.

Ανά­λο­γα θαρ­ρα­λέα και περή­φα­νη ήταν και η στά­ση του Ιωσήφ Μομ­φερ­ρά­του. Παρά τις νου­θε­σί­ες φύλ­λων και συγ­γε­νών του να μην εκδό­σει το 20^ο φύλ­λο της εφη­με­ρί­δας του «Ανα­γέν­νη­σις», επει­δή  στη­λί­τευε τα ανο­σιουρ­γή­μα­τα του Ουάρ­δου προ­χώ­ρη­σε στην εκδο­σή του. Σε αυτό με δρι­μύ­τα­το ύφος  περιέ­γρα­φε την κατα­στρο­φή και φρί­κη που σκέ­πα­σε την πατρί­δα του ενά­ντια σε κάθε έννοια ελευ­θε­ρί­ας και δικαιο­σύ­νης. Μόλις το φύλ­λο της εφη­με­ρί­δας εδη­μο­σιεύ­θη­κε ο συντά­κτης της συνελ­λή­φθη­κε βίαια  και εστά­λη εξό­ρι­στος στους Οθω­νούς( νησί ΒΔ. της Κέρ­κυ­ρας ανή­κον στο σύμπλεγ­μα «Δια­πό­ντια νησιά»)¹⁶

ΠΗΓΕΣ

1.  Τα άλλα δύο ήταν :το Μεταρ­ρυθ­μι­στι­κό και το κόμ­μα των Κατα­χθο­νί­ων συνερ­γα­τών της Αγγλι­κής διοίκησης

- Το κοι­νω­νι­κό έργο των Ριζο­σπα­στών Βου­λευ­τών στην Θ’ Βου­λή επι­ση­μαί­νει ο Γεώρ­γιος Βερύκιος(Ζακυνθινός ριζο­σπά­στης, γιός του φιλι­κού Ιωάν­νη Βερύ­κιου ): «το δε ριζο­σπα­στι­κόν (κόμ­μα) ου μόνον της φιλο­πα­τρί­ας ακραί­ον του λαού πόθον διέ­τυ­πον, αλλά και των επει­γου­σών της κοι­νω­νί­ας ανα­γκών προ­νοιών ποιού­με­νον νομο­σχέ­διον εισή­γα­γε.…». Βερύ­κιος Γεώρ­γιος, «Απο­μνη­μο­νεύ­μα­τα επί της πρώ­ην Ιονί­ου Πολι­τεί­ας, κυρί­ως δε περί του εν ταύ­τη επι­κρα­τή­σα­ντος ριζο­σπα­στι­κού φρο­νή­μα­τος», Κεφαλ­λη­νία: τύποις Προ­ό­δου, 1870.σ. 175–176

-Οι Ριζο­σπά­στες επραγ­μα­το­ποί­η­σαν και σημα­ντι­κό κοι­νω­νι­κό έργο: Την κατάρ­γη­ση του ανα­το­κι­σμού ο οποί­ος αφο­ρού­σε την προ­σθή­κη του τόκου σ’ένα κεφά­λαιο δανεί­ου και το αρχι­κό κεφά­λαιο μαζί με τον τόκο να τοκί­ζε­ται μαζί εκ νέου: Οι ριζο­σπά­στες κατήγ­γει­λαν τον ανα­το­κι­σμό ότι είχε σκο­πό «την συγκέ­ντρω­σιν του πλού­του εις χεί­ρας ολί­γων», την κατάρ­γη­ση  του ανα­γκα­στι­κού πλει­στη­ρια­σμού των ακι­νή­των, την κατάρ­γη­ση του δασμού στα δημη­τρια­κά, τον περιο­ρι­σμό των δημο­σί­ων δαπα­νών και μάλι­στα αυτών που αφο­ρού­σαν σε δημό­σια έργα ο.π  σ.147

-Βερύ­κιος Γεώρ­γιος, «Απο­μνη­μο­νεύ­μα­τα επί της πρώ­ην Ιονί­ου Πολι­τεί­ας, κυρί­ως δε περί του εν ταύ­τη επι­κρα­τή­σα­ντος ριζο­σπα­στι­κού φρο­νή­μα­τος», Κεφαλ­λη­νία: τύποις Προ­ό­δου, 1870.

2-  Είναι κόμ­μα πλειο­ψη­φι­κό στην Βου­λή. Είναι φιλε­λεύ­θε­ροι και φιλο­πρό­ο­δοι. Την ‘Ένω­ση της Επτα­νή­σου με την Ελλά­δα δεν την επι­ζη­τούν άμε­σα αλλά την μετα­θέ­τουν στο μέλ­λον όταν το επι­τρέ­ψουν οι συν­θή­κες. Μέχρι τότε επι­διώ­κουν μεταρ­ρυθ­μί­σεις στο πλαί­σιο του Συντάγ­μα­τος του 1817 για κατο­χύ­ρω­ση πολι­τι­κών ελευθεριών.Η κοι­νο­βου­λευ­τι­κή τους ομά­δα  περι­λαμ­βά­νει σημα­ντι­κές προ­σω­πι­κό­τη­τες: ο Ανδρέ­ας Μου­στο­ξύ­δης, Ο Πέτρος Βρα­ΐ­λας- Αρμέ­νης, ο Σπυ­ρί­δων Ζαμπέ­λιος, ο Ναπο­λέ­ων Ζαμπέ­λης, Ο Σωκρά­της Κου­ρής, ο Στέ­φα­νος Παδο­βάς κ.α.

3– Ηλί­ας Ζερ­βός-Ιακω­βά­τος «Οι λαοί κινού­νται και επα­να­στα­τούν αφ’ εαυ­τού των» Η Φιλο­σο­φι­κή σκέ­ψη στην Ελλά­δα από το 1828 ως το 1922.Ευρωπαϊκές επι­δρά­σεις και Προ­σπά­θειες για μια Εθνι­κή    Φιλο­σο­φία 1828–1875,(Ανθολογία κει­μέ­νων, εις. σχ. Ρωξά­νη Δ Αργυ­ρο­πού­λου),Τ. Α’ ‚Αθή­να 1995 σ.300

4- Τρι­κού­πης Σπυ­ρί­δων, Ιστο­ρία της Ελλη­νι­κής Επα­να­στά­σε­ως τ.2  

     Δημο­σιο­γρα­φι­κός Οργα­νι­σμός Λαμπρά­κη, σσ ‚71,72,132,141–144,

      184–190

 –Βερύ­κιος Σπυ­ρί­δων Ιστο­ρία των Ηνω­μέ­νων Κρα­τών των Ιονί­ων Νήσων,

    Αθή­να 1964 , σελ.174

  -Μοσχό­που­λος Γεώρ­γιος,  Ιστο­ρία  της Κεφαλ­λο­νιάς (1797–1940)

     Πολι­τι­κή Ιστο­ρία-Πολι­τι­σμός-Παι­δεία-Γράμ­μα­τα –Τέχνες, τόμος Β’ 

       Αθή­να 1988 σσ. 136–141

–Πετρά­τος Πέτρος «Η συμ­βο­λή των Κεφαλ­λο­νι­τών στην Επανάσταση 

    του 1821» ‘Εκδο­ση Πολι­τι­στι­κός και Καλ­λι­τε­χνι­κός Σύλ­λο­γος «Η

     Τετράπολις».

-Ο ριζο­σπά­στης βου­λευ­τής Ναθα­να­ήλ Δομε­νε­γί­νης  βρή­κε μαρ­τυ­ρι­κό θάνα­το ενώ συμ­με­τεί­χε στο κίνη­μα για την απε­λευ­θέ­ρω­ση της Ηπεί­ρου το 1854

5- Σε όλη τη διάρ­κεια της Μεγά­λης Επα­νά­στα­σης του 1821, η Αγγλία  έχει ταχθεί του­λά­χι­στον μέχρι το 1823- τυπι­κά και ουσια­στι­κά ‑υπέρ της ακε­ραιό­τη­τας της Οθω­μα­νι­κής Αυτο­κρα­το­ρί­ας και επο­μέ­νως κατά του εθνι­κού απε­λευ­θε­ρω­τι­κού αγώ­να των Ελλή­νων. Αυτή η πολι­τι­κή εφαρ­μό­ζε­ται και στα Επτά­νη­σα μέσω της Προ­στα­σία  από τον Άγγλο Αρμο­στή: απα­γο­ρεύ­ει με ποι­νές φυλά­κι­σης, εξο­ρί­ας, δήμευ­σης περιου­σί­ας κάθε κίνη­ση συμ­με­το­χής ή συμπα­ρά­στα­σης  στην Επα­νά­στα­ση, αλλά και κάθε εμπο­ρι­κή συναλ­λα­γή με τους επα­να­στά­τες ‘Έλλη­νες. Αυτά τα μέτρα υπα­γο­ρεύ­ο­νται από την  «αρχή της ουδε­τε­ρό­τη­τας» ‚που η Αγγλία έχει δια­κη­ρύ­ξει απέ­να­ντι στον αγώ­να των Ελλή­νων κατά των Οθω­μα­νών κατα­κτη­τών του.

Παράλ­λη­λα όμως-προς διά­ψευ­ση των δια­κη­ρυγ­μέ­νων αρχών τους εφο­διά­ζουν τα οθω­μα­νι­κά πολε­μι­κά πλοία καθώς περ­νούν από τη Ζάκυν­θο και στέλ­νουν πολε­μο­φό­δια και τρό­φι­μα στους Τούρ­κους όταν βρί­σκο­νται απο­κλει­σμέ­νοι στα φρού­ρια από τους Έλλη­νες· ή δεί­χνουν απί­στευ­τη σκλη­ρό­τη­τα στους Ζακυν­θι­νούς χωρι­κούς, όταν επι­τί­θε­νται σε οθω­μα­νι­κό πλοίο, που προ­σά­ρα­ξε στη στε­ριά  ‑νικη­μέ­νο σε ναυ­μα­χία  από ελλη­νι­κό- για να δεχτεί βοή­θεια από τους Άγγλους του νησιού.

Πετρά­τος Πέτρος «Η συμ­βο­λή των Κεφαλ­λο­νι­τών στην Επα­νά­στα­ση του 1821» ό.π σ.8

-zakynthos-museumsolomos.gr

-imerazante.gr

6 — «προτεκτοράτο»:το κρά­τος που τελεί υπό τον έννο­μο έλεγ­χο προ­στά­τι­δας Δύνα­μης, έχο­ντας απω­λέ­σει την εθνι­κή του αυτο­διά­θε­ση (π.χ. ‚αποικία).Ετυμ: μετα­φο­ρά στα ελλη­νι­κά του γαλ­λι­κού protectorat/protecteur=προστατευτικός, καλυμ­μέ­νος, ρήμα protego=στεγάζω, καλύ­πτω, προ­στα­τεύω. Γ. Μπα­μπι­νιώ­τη ΛΕΞΙΚΟ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, Α΄ Έκδο­ση Απρί­λιου 1998.

-H διοί­κη­ση της Προ­στα­σί­ας οργα­νώ­θη­κε με τρό­πο ανε­λεύ­θε­ρο, σχε­δόν αποι­κια­κό, με βάση το Σύνταγ­μα του 1817ή Σύνταγ­μα Μαί­τλανδ από  το όνο­μα του πρώ­του Αρμο­στή Thomas Maitland.Η διοί­κη­σή του  χαρα­κτη­ρι­ζό­ταν από  αδιαλ­λα­ξία και σκλη­ρό­τη­τα. Το Σύνταγ­μα Μaitland όρι­ζε Βου­λή από 40 μέλη, κεντρι­κή Κυβέρ­νη­ση από 6 μέλη, που λεγό­ταν Γερου­σία και δικα­στι­κή εξου­σία. Αλλά όλες τις εξου­σί­ες τις ασκού­σε νόμι­μα είτε αυθαί­ρε­τα ο  Αρμο­στής και η «ανε­ξαρ­τη­σία» ήταν κενό γράμ­μα. Ο Αρμο­στής συγκα­λού­σε τη Βου­λή σε πολύ αραιά  δια­στή­μα­τα με σκο­πό κυρί­ως να εγκρί­νει τα νομο­σχέ­δια της Γερου­σί­ας δηλα­δή του Αρμο­στή χωρίς καμ­μιά αντίρ­ρη­ση ή συζή­τη­ση. Γι’ αυτό ο κόσμος τις πρώ­τες βου­λές τις ονό­μα­ζε «βου­βές» και τους βου­λευ­τές «ναι­ναί­δες» για­τί πάντα έλε­γαν «ναι, ναι» ή όπως τους έλε­γε ο Λασκα­ρά­τος:  «κομε­στά­δες», για­τί πάντα ψήφι­ζαν τα νομο­σχέ­δια της Γερου­σί­ας απα­ράλ­λα­χτα όπως ήταν, λέγο­ντας τυπι­κά τη φρά­ση «comme sta» «comme sta» που σήμαι­νε: «όπως είναι», «όπως είναι».  Πρω­τεύ­ου­σα του Κρά­τους ήταν η Κέρ­κυ­ρα: έδρα του Αρμο­στή, της Βου­λής και της Κεντρι­κής Κυβέρ­νη­σης. Σε κάθε νησί υπήρ­χε μία τοπι­κή Κυβέρ­νη­ση, ένας Άγγλος τοπο­τη­ρη­τής  του Αρμο­στή,  ένας ντό­πιος έπαρ­χος  διο­ρι­σμέ­νος από τη Γερου­σία και ένα τοπι­κό Συμ­βού­λιο αυτο­διοί­κη­σης έμπι­στο στην Προ­στα­σία. Η Εκτε­λε­στι­κή Αστυ­νο­μία περιο­ρι­ζό­ταν στα κοι­νά αδι­κή­μα­τα,  ενώ η Υψη­λή Αστυ­νο­μία κατα­δί­ω­κε τα φρο­νή­μα­τα και κάθε αντι­στα­σια­κή εκδή­λω­ση. Τα φρού­ρια, τα οχυ­ρά και τα λιμά­νια τα φρου­ρού­σε αγγλι­κός στρα­τός που είχε αρχη­γό το Βρε­τα­νό Αρχι­στρά­τη­γο. Η νομο­θε­σία ήταν ανα­χρο­νι­στι­κή, φεου­δαρ­χι­κό κατά­λοι­πο της Βενε­το­κρα­τί­ας. Εφη­με­ρί­δες δεν υπήρ­χαν ούτε και τυπο­γρα­φεία,  παρά μόνο το Κυβερ­νη­τι­κό στην Κέρ­κυ­ρα και  όταν οι Επτα­νή­σιοι ήθε­λαν να ενη­με­ρω­θούν ή να ακου­στούν κατέ­φευ­γαν στις εφη­με­ρί­δες των Αθη­νών και της Μάλ­τας (και λιγό­τε­ρο της Ρώμης, της Νεά­πο­λης και της Αυστρίας).

-Γ.Γ. Αλι­σαν­δρά­τος «Ο Επτα­νη­σια­κός Ριζο­σπα­στι­σμός (1848–1864) σσ.27,142.

-ΛΑΣΚΑΡΗ Σ.Θ. ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΛΛΑΔΑΣ  ΚΕΦ.ΙΓ’ σελ.92–93

 -Παντα­ζό­που­λος Ν.Ι. «Εθνι­κό Φρό­νη­μα» γλώσ­σα και δίκαιο στο Ιόνιο   Κρά­τος πριν την ενσω­μά­τω­ση» στο «Το Ιόνιο Κρά­τος 1815–1864 Πρα­κτι­κά του Διε­θνούς Συμπο­σί­ου Ιστο­ρί­ας (Κέρ­κυ­ρα 21–24 Μαΐ­ου 1887. Κέντρο Μελε­τών Ιονί­ου Αθή­να 1997 σσ. 361–363. Ένδει­ξη των προ­θέ­σε­ων των νέων κυριάρ­χων απέ­να­ντι στους  κυριαρ­χού­με­νους απο­τε­λού­σε η στά­ση τους στο ζήτη­μα της γλώσ­σας. Παρά την πρό­νοια του Συντάγ­μα­τος του 1817,το οποίο ανα­γνώ­ρι­ζε την ελλη­νι­κή ως μόνη επί­ση­μη γλώσ­σα του κρά­τους, ωστό­σο η ανα­βλη­τι­κό­τη­τα των αγγλι­κών αρχών δεν επέ­τρε­ψε την καθο­λι­κό­τη­τα της χρή­σης της στο δημό­σιο πριν  το 1852.Το γεγο­νός αυτό δυσχέ­ραι­νε κατά πολύ την καθη­με­ρι­νό­τη­τα των ανθρώ­πων στις σχέ­σεις τους με το δημό­σιο. Μέχρι τότε την θέση της είχε κατα­λά­βει η Ιτα­λι­κή. Τα προ­ο­δευ­τι­κά στοι­χεία της Επτανήσου(Μεταρρυθμιστές-Ριζοσπάστες) είχαν αγω­νι­στεί για την καθιέ­ρω­ση της και συνέ­δε­σαν το αίτη­μα αυτό με το δικαί­ω­μα της ελευθεροτυπίας.

7- Ηλί­ας Ζερ­βός-Ιακω­βά­τος Το Ενω­τι­κόν Ζήτη­μα φ.7ν

8- ΔΕΜΠΟΝΟΥ ΑΓΓΕΛΟΔΙΟΝΥΣΗ. Η ΠΕΙΘΑΡΧΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΑΠΟ ΤΟΥΣ      ΑΓΩΝΕΣ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑΣ «Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΤΗΣ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑΣ    ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΒΕΝΕΤΣΙΑΝΟΥΣ ΣΤΟΥΣ ΕΓΓΛΕΖΟΥΣ» ΕΚΔΟΣΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΔΗΜΟΥ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙΟΥ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ 1985, σ. 90–91

  -Βερύ­κιος Σπύ­ρος Χρ., «Ιστο­ρία των Ηνω­μέ­νων Κρα­τών …» ό.π.  σ.211

 - Παξι­μα­δο­πού­λου – Σταυ­ρι­νού Μ., «Οι εξε­γέρ­σεις της Κεφαλ­λη­νί­ας κατά τα έτη 1848 και 1849», Αθή­να, Εται­ρεία Κεφαλ­λη­νια­κών ιστο­ρι­κών Ερευ­νών, 1980.σσ  14,55

9-  ΒΕΡΥΚΙΟΣ ΣΠΥΡΟΣ «ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΗΝΩΜΕΝΩΝ ΚΡΑΤΩΝ .….», ό.π.σελ.281.

- Μοσχό­που­λος Γεώρ­γιος, Ιστο­ρία  της Κεφαλ­λο­νιάς (1797–1940)

 Πολι­τι­κή Ιστο­ρία-Πολι­τι­σμός-Παι­δεία-Γράμ­μα­τα –Τέχνες, Αθή­να,   τόμος Β’, σ.σ   88–89

 -ΠΕΤΡΑΤΟΥ ΠΕΤΡΟΥ, «Λαϊ­κές Ταρα­χές του 1833 στο Αργο­στό­λι, Ανέκ­δο­τη ανα­φο­ρά της Ειδι­κής [Ανα­κρι­τι­κής] Επι­τρο­πής», Εκδό­σεις Σίσυ­φος, Αθή­να 1999, σ. 19.

-εφη­με­ρί­δα «Φιλε­λεύ­θε­ρος» αρ. 2 έτος Α, Σάβ­βα­το 26 Φεβρουα­ρί­ου 1849 από άρθρο κεντρι­κό με τίτλο «Οποί­αι είναι οι αλη­θείς επι­θυ­μί­αι του επτα­νη­σια­κού λαού», σ. 3β

  -ΧΡΟΝΙΚΑ ΖΑΚΥΝΘΟΥ, Σύγ­γραμ­μα Περιο­δι­κόν Εκδι­δό­με­νον υπό της «Ζακυν­θι­νής Εστί­ας», Τόμος Α’, 1964. Εκα­το­ντα­ε­τής της Ενώ­σε­ως της Επτα­νή­σου, Αθή­να, σ. 79

- Χιώ­της Πανα­γιώ­της, «Ιστο­ρία του Ιονί­ου Κρά­τους από συστά­σε­ως αυτού μέχρις ενώ­σε­ως (1815–1864)», , τόμος Β΄, 1877, Ζάκυν­θος, τυπο­γρα­φεί­ον  «Η Επτάνησος»,σ.151.

  10.- «Φιλε­λεύ­θε­ρος» αρ. 6 έτος Β, Τρί­τη 4 Ιου­λί­ου 1850 «Κατά­στα­σις της Επτα­νή­σου», σελ. 11β. Ο Ζερ­βός Ηλί­ας , ηγε­τι­κή φυσιο­γνω­μία του Ριζο­σπα­στι­κού κινή­μα­τος στην Κεφα­λο­νιά και βου­λευ­τής του ομώ­νυ­μου κόμ­μα­τος  στο άρθρο αυτό περι­γρά­φει τη ζοφε­ρή κατά­στα­ση που δια­μορ­φώ­θη­κε στα Επτά­νη­σα και η οποία ολο­έ­να απει­λού­σε ευρύ­τε­ρα στρώ­μα­τα του λαού με πρώ­τα θύμα­τα τις κατώ­τε­ρες τάξεις του λαού και υπο­δει­κνύ­ει τους υπεύ­θυ­νους «…Εισή­χθη νομο­θε­σία ξένη και πολύ­πλο­κος… εκμη­δε­νί­ζου­σα πάσαν ελευ­θε­ρί­αν και ατο­μι­κήν ασφά­λειαν – δεσμεύ­ου­σα την ιδιο­κτη­σία – ανε­γεί­ρου­σα το φάσμα του τιμα­ριω­τι­σμού – παρα­λύ­ου­σα την γεωρ­γί­αν και κατα­στρέ­φου­σα το εμπό­ριον και την ναυ­τι­λί­αν… Ποιοι εισή­γα­γαν την ενυ­πάρ­χου­σαν νομο­θε­σί­αν – τον κατα­στρε­πτι­κόν πλει­στη­ρια­σμόν – την δέσμευ­σιν της ιδιο­κτη­σί­ας των αγρο­λη­πτών – το δικαί­ω­μα της προ­τι­μή­σε­ως και τον ανή­θι­κον ανα­κο­τι­σμόν; Οι ξένοι και οι εγχώ­ριοι του παρελ­θό­ντος. Ποιοι εψή­φι­σαν τους φόρους επί των δημη­τρια­κών καρ­πών και επί των προ­ϊ­ό­ντων της στα­φί­δας, του ελαί­ου και του οίνου – ποιοι εισή­γα­γαν το χαρ­τό­ση­μον. Ποιοι εβά­ρυ­ναν και εγύ­μνω­σαν τον λαόν – ποιοι του ήρπα­σαν τα χρή­μα­τά του και τα εκα­τα­χρά­σθη­σαν – ποιοι εκκέ­νω­σαν το ταμεί­ον και απή­ντη­σαν μεγά­λα χρέη, οι ξένοι και οι εγχώ­ριοι του παρελ­θό­ντος…» σελ. 12α .

11- Χιώ­της Πανα­γιώ­της, «Ιστο­ρία του Ιονί­ου Κρά­τους από συστά­σε­ως αυτού μέχρις ενώ­σε­ως (1815–1864)», τόμος Β΄, σσ.  139–140

1877, Ζάκυν­θος, τυπο­γρα­φεί­ον «Η Επτάνησος»

 — Παξι­μα­δο­πού­λου – Σταυ­ρι­νού Μ., «Οι εξε­γέρ­σεις της Κεφαλ­λη­νί­ας κατά τα έτη 1848 και 1849», Αθή­να, Εται­ρεία Κεφαλ­λη­νια­κών  ιστο­ρι­κών   Ερευ­νών, 1980 ‚σσ, 17,78,

 12--Οι μεταρ­ρυθ­μί­σεις του Αρμο­στή Seaton ενθάρ­ρυ­ναν την  ελευ­θε­ρο­τυ­πία, την ελευ­θε­ρία του συνέρ­χε­σαι  (εφό­σον δόθη­κε άδεια ίδρυ­σης πολι­τι­κών λεσχών) τη μυστι­κή ψηφοφορία.Oι  πολι­τι­κοί σχη­μα­τι­σμοί, που είχαν δια­μορ­φω­θεί στις Ηνω­μέ­νες Πολι­τεί­ες των Ιονί­ων Νήσων ‚εκφρά­ζο­νται δημο­σιο­γρα­φι­κά μέσω εφη­με­ρί­δων, που απη­χούν τις ιδέ­ες τους και φιλο­δο­ξούν να επη­ρε­ά­σουν τους εκλο­γείς αφού η ελευ­θε­ρο­τυ­πία συν­δέ­θη­κε και με το δικαί­ω­μα εκλο­γής αντι­προ­σώ­πων. Σε κάθε νησί τα υπάρ­χο­ντα κόμ­μα­τα είχαν τα δικά τους δημο­σιο­γρα­φι­κά    όργα­να. Έτσι π.χ. μεταρ­ρυθ­μι­στι­κές εφη­με­ρί­δες ήταν:

«Πατρίς» (Κέρ­κυ­ρα), «Ανε­ξάρ­τη­τος» (Κεφα­λο­νιά), «Μέλ­λον» (Ζάκυν­θος) Ριζο­σπα­στι­κές: «Φιλε­λεύ­θε­ρος», «Ανα­γέν­νη­σις», «Αλη­θής Ριζο­σπά­στης», «Χωρι­κός» (Κεφα­λο­νιά), «Ρήγας» (Ζάκυνθος).κ.ά.

Πολι­τι­κές Λέσχες Ριζο­σπα­στών: «Κορα­ής», «Δημο­τι­κόν Κατά­στη­μα»,(Αργο­στό­λι), «Ομό­νοια» (Ληξού­ρι), «Ένω­σις» (Ζάκυν­θος)

13  -εφ.Πατρίς φ.4, «Οι Ριζο­σπά­σται» 5–2‑1849,εν Κερ­κύ­ρα, σσ. 1–4,

      — Παξι­μα­δο­πού­λου – Σταυ­ρι­νού Μ., «Οι εξεγέρσεις…ό.π,σσ   57,58

         - Ζερ­βός Ιακω­βά­τος Ηλί­ας, «Τα Κεφαλ­λη­νια­κά η αναφορά

         συντα­χθεί­σα δια την Βου­λήν των αντι­προ­σώ­πων της Ιονί­ου  

         Επι­κρά­τειας», εν Κεφαλ­λη­νία 1850.ό.π σ.41

  14–  Τα τρία εκεί­να στρα­το­δι­κεία εμα­στί­γω­σαν ως 400 άτο­μα μετα­ξύ αυτών και κάποιες γυναί­κες εγγά­μους. Σαρά­ντα τρεις κατα­δι­κά­στη­καν σε θάνα­το από τους οποί­ους απαγ­χο­νί­στη­καν είκο­σι ένα και  παρέ­δω­σαν στις φλό­γες γύρω στα 80 σπί­τια χωρι­κών με τα γεν­νή­μα­τα της γης  και τα έπι­πλα σε διά­φο­ρα μέρη του νησιού όπου κηρύ­χθη­κε παρά­νο­μα ο στρα­τιω­τι­κός νόμος. Εδο­λο­φο­νή­θη­καν ακό­μη τρεις φιλή­συ­χοι πολί­τες που εργα­ζό­ντου­σαν  από άγγλους στρα­τιώ­τες που δια­τά­χθη­καν να πυρο­βο­λή­σουν ενα­ντί­ον τους από τον αστυ­νο­μι­κό μοί­ραρ­χο Ραμαν­δή με εντο­λή του Αρμο­στή στο χωριό Τρω­ϊ­αν­νά­τα. Η τρο­μο­κρα­τία και ο φόβος εξα­πλώ­θη­κε στο νησί  και κυρί­ως στα μέρη εκεί­να όπου το ριζο­σπα­στι­κό αίσθη­μα υπήρ­ξε ανθη­ρό και ακα­τά­βλη­το (Σκά­λα, Σίσια, Σάμη, Ομαλά).

Οι φυλα­κές είχαν γεμί­σει κατα­δι­κα­σμέ­νους πολί­τες. Ανα­φέ­ρει ο Βερύ­κιος: «Οι Βρετ­τα­νοί δεν κατε­δί­ω­ξαν μόνο τον πλη­θυ­σμό αλλά προ­σπά­θη­σαν να ερη­μώ­σουν την Νήσον ως άλλο­τε ο Ιμπρα­ήμ την Πελο­πόν­νη­σο… Ούτω έθε­σαν πυρ και κατέ­στρε­ψαν εύφο­ρους ελαιώ­νας, εξερ­ρί­ζω­σαν και αφά­νι­σαν εκτε­τα­μέ­νους αμπε­λώ­νας. Πάσα κίνη­σις ενε­κρώ­θη, τα απο­θέ­μα­τα των τρο­φί­μων ή εξη­ντλού­ντο ή κατέ­σχο­ντο, η πεί­να, η δυστυ­χία και η από­γνω­σις εμά­στι­ζον τον πλη­θυ­σμό». Οι κατα­στρο­φές επε­κτά­θη­καν και σε περιο­χές που δεν είχαν ανα­μι­χθεί στη στά­ση αλλά είχαν εκδη­λώ­σει το εθνι­κό τους φρό­νη­μα στο κίνη­μα του 1848 (Ζερ­βά­τα, Μου­ζα­κά­τα, Τρω­ϊ­αν­νά­τα, Φρα­γκά­τα). Στις 10 Σεπτεμ­βρί­ου 1849 και ενώ η εξέ­γερ­ση έχει κατα­στα­λεί  αγκυ­ρο­βο­λεί στο λιμά­νι του Αργο­στο­λί­ου ο βρε­τα­νι­κός στό­λος της Μεσο­γεί­ου από τη Μάλ­τα με επι­κε­φα­λής τον William Parker ως αλα­ζο­νι­κή ένδει­ξη της Βρε­τα­νι­κής δύνα­μης στα νησιά.Δύναμη 131.000 ανθρώ­πων κατέ­λα­βαν τα υψώ­μα­τα της πόλης, που μετέ­φε­ραν και 10 τηλε­βό­λα, θύμι­ζε κατά τον Ward  την επο­χή της Ναυ­μα­χί­ας της Ναυ­πά­κτου. Στις 4 Ιου­λί­ου 1851 είκο­σι τρεις κρα­τού­με­νοι υπο­βάλ­λουν στον Υπουρ­γό Αποι­κιών Grey αίτη­ση Χάρι­τος. Παξι­μα­δο­πού­λου – Σταυ­ρι­νού Μ., «Οι εξε­γέρ­σεις της Κεφαλ­λη­νί­ας κατά τα έτη 1848 και 1849», Αθή­να, Εται­ρεία Κεφαλ­λη­νια­κών ιστο­ρι­κών Ερευ­νών, 1980.

Παράλ­λη­λα ο Ward επι­βάλ­λει τον απο­κλει­σμό του νησιού (για 6 μήνες) από τη θάλασ­σα ενώ τα πλω­τά μέσα που ήταν αραγ­μέ­να στα λιμά­νια της Κεφα­λο­νιάς μετα­φέ­ρο­νται στο λιμά­νι του Αργο­στο­λί­ου για να ελέγ­χο­νται ή να βυθί­ζο­νται. Ο Σπ. Μαλά­κης ανα­φέ­ρει ότι «Ο δε Επτα­νη­σια­κός στο­λί­σκος συγκεί­με­νος εκ τριών ή τεσ­σά­ρων λιβερ­νί­δων και δύο ατμο­πλοί­ων του «Επτα­νή­σου» και «Ιονί­ας» και μετά των δύο πολε­μι­κών αγγλι­κών ευρί­σκε­το εις αει­κί­νη­τον  θαλασ­σο­πε­ρι­πο­λί­αν μέχρι της άρσε­ως του στρα­τιω­τι­κού νόμου». Μαλά­κης Σπυ­ρί­δων, «Απο­μνη­μο­νεύ­μα­τα προς καταρ­τι­σμόν της περί απε­λευ­θε­ρώ­σε­ως της Επτα­νή­σου Ιστο­ρί­ας», εν Ζακύν­θω, Παρ­νασ­σός, 1871–1873. σελ. 287 και υποσημείωση.

  Τα γεγο­νό­τα του Αυγού­στου του 1849, αντα­να­κλούν το οικο­νο­μι­κό αδιέ­ξο­δο στο οποίο είχαν περιέλ­θει οι αγρό­τες αλλά και την πολι­τι­κή αξιο­ποί­η­ση της κατάστασης.

  Ο Πανα­γιώ­της Χιώ­της επι­ση­μαί­νει το ρόλο των κατα­χθο­νί­ων του νησιού στην    υπο­κί­νη­ση της εξέ­γε­ρης. Απέ­βλε­παν η Αγγλι­κή Προ­στα­σία να μην εγκρί­νει μεταρ­ρυθ­μί­σεις ελεύ­θε­ρης εκλο­γής Βου­λευ­τών και Γερου­σια­στών παρου­σιά­ζο­ντας τους Ιόνιους ανά­ξιους ελευ­θε­ριών, ενε­χό­με­νων  σε στά­σεις και δολο­φο­νί­ες (με το κίνη­μα) Άγγλων και συμπο­λι­τών. Χιώ­της Πανα­γιώ­της, «Ιστο­ρία του Ιονί­ου Κρά­τους από συστά­σε­ως αυτού μέχρις ενώ­σε­ως (1815–1864)»,τόμος Β΄, 1877, Ζάκυν­θος, τυπο­γρα­φεί­ον «Η Επτά­νη­σος».σελ.158.

Στο κίνη­μα της Σκά­λας, ένα κίνη­μα με εθνι­κό και ταξι­κό χαρα­κτή­ρα,  επι­δί­ω­ξαν να εμπλέ­ξουν τους κορυ­φαί­ους του ριζο­σπα­στι­σμού. Εκτός του ότι και οι δύο αρνή­θη­καν το ανυ­πό­στα­το των ισχυ­ρι­σμών αυτών μέσα από τις στή­λες των εφη­με­ρί­δων τους «Φιλε­λεύ­θε­ρου» και «Ανα­γέν­νη­σις» με πει­στι­κό­τα­το τρό­πο, ωστό­σο ‚από τις πιο αυστη­ρές ανα­κρί­σεις και τις προ­σπά­θειες των αρχών να τους εμπλέ­ξουν ‚δεν προ­έ­κυ­ψε τίπο­τε. Όπως ισχυ­ρί­στη­κε ο Ζερ­βός η ανά­μι­ξή του στο κίνη­μα ήταν αδύ­να­τη και μόνο εκ των περι­στά­σε­ων, αφού αυτός επέ­στρε­ψε στην γενέ­τει­ρά του, από την εξο­ρία (στους Παξούς),μόλις λίγο πριν εκρα­γεί το κίνημα(20 ημέ­ρες)· γεγο­νός που δεν του έδι­νε, σε περί­πτω­ση που το επι­δί­ω­κε, τον ανα­γκαίο χρό­νο εμπλο­κής του σε συνω­μο­σί­ες. Ούτε πάλι δημο­σιεύ­θη­καν τα έγγρα­φα και οι εξο­μο­λο­γή­σεις για να απο­δει­χθεί η ενο­χή τους  και η συνερ­γα­σία τους με άλλους ριζο­σπά­στες( των οποί­ων τα ονό­μα­τα ακου­γό­ντου­σαν στην υπο­κί­νη­ση της εξέ­γερ­σης) . Παρά ταύ­τα θα του υπο­δει­χθεί ‚εκ νέου, η οδός της εξο­ρί­ας· αυτή τη φορά στα Κύθη­ρα. Θα παρα­μεί­νει εκεί ως την έναρ­ξη των εργα­σιών της 9^ης Βου­λής. Το ίδιο ίσχυε και για τον συνε­ξό­ρι­στό του Γερά­σι­μο Λει­βα­δά όσον αφο­ρά το βάσι­μο της κατη­γο­ρί­ας  ανά­μι­ξης του. Αλλά και ο Ιωσήφ Μομ­φερ­ρά­τος θα αντι­κρού­σει τις κατη­γο­ρί­ες. Η αφορ­μή της νέας εξο­ρί­ας του προ­ήλ­θε από τα δημο­σιεύ­μα­τα στο 20^ο φύλ­λο της  «Ανα­γέν­νη­σης» κατά της Προ­στα­σί­ας· μόλις το φύλ­λο δημο­σιεύ­θη­κε ο συντά­κτης συνελ­λή­φθη­κε  και εξο­ρί­σθη­κε στους Οθω­νούς (νησί Β, της Κέρ­κυ­ρας, ανή­κει στο σύμπλεγ­μα «Δια­πό­ντια   νησιά»). Εκεί θα παρα­μεί­νει ως την έναρ­ξη των εργα­σιών της 9^ης Βου­λής  26/11/1850–8/12/1850)

15- «Φιλε­λεύ­θε­ρος» φ.5 έτος Β 26.6.1850, σελ. 10^α. Σε άρθρο με τίτλο: «ΤΑ ΝΥΚΤΕΡΙΝΑ ΣΥΜΒΟΥΛΙΑ ΚΑΙ Η ΚΑΤΑΧΘΟΝΙΟΣ ΡΑΔΙΟΥΡΓΙΑ» ανα­φέ­ρε­ται στα ολέ­θρια γεγο­νό­τα του Αυγού­στου του 1849: «Οι απο­τρό­παιοι και στυ­γε­ροί εκεί­νοι άνθρω­ποι, οίτι­νες περί τον Αύγου­στον του έτους 1849 ηπά­τη­σαν τον αγνόν και αθώ­ον λαόν, εσύ­στη­σαν τα στρα­το­δι­κεία, ανή­γει­ραν την αγχό­νην, επρο­κά­λε­σαν τας μαστι­γώ­σεις και τας εξο­ρί­ας, επέ­φε­ραν τας πυρ­κα­ΐας και τα κατα­στρο­φάς, επρο­ξέ­νη­σαν τον γενι­κόν όλε­θρον του τόπου…».

- Ζερ­βός Ιακω­βά­τος Ηλί­ας, «Τα Κεφαλ­λη­νια­κά η ανα­φο­ρά συντα­χθεί­σα  δια την Βου­λήν των αντι­προ­σώ­πων της Ιονί­ου Επι­κρά­τειας», εν Κεφαλ­λη­νία 1850.σελ. 42

Στο Φ. Αρ. 26 ο Η. Ζερ­βός μαχη­τι­κός δημο­σιο­γρά­φος  και πολι­τι­κός στην ανα­ζή­τη­ση του κινή­τρου των αντι­ποί­νων  στην Κεφα­λο­νιά θέτει την ρητο­ρι­κή ερώ­τη­ση: «Για­τί εν μέσω των τρο­με­ρών δει­νών υπό των οποί­ων κατα­τυ­ραν­νεί­ται σήμε­ρον άπα­σα η Επτά­νη­σος, η ατυ­χής αλλά γεν­ναία Κεφαλ­λη­νία απε­κα­τέ­στη κυρί­ως το θέα­τρο των απαν­θρω­πο­τέ­ρων και φρι­κω­δε­στέ­ρων σκη­νών». Συσχε­τί­ζο­ντας την εμπά­θεια και το μίσος του Αρμο­στή, προς το νησί με τον ριζο­σπα­στι­σμό που είναι εντε­λώς ασυμ­βί­βα­στος με την Προ­στα­σία σχο­λιά­ζει: «ενό­μι­σε ότι τιμω­ρού­σε την Κεφαλ­λη­νία ήτις η πρώ­τη τον ανέ­δει­ξε ετι­μώ­ρει εν ταυ­τώ και τας λοι­πάς νήσους». Κεφαλ­λη­νια­κά ή ανα­φο­ρά συντα­χθεί­σα δια την Βου­λήν των αντι­προ­σώ­πων της Ιονί­ου Επι­κρα­τεί­ας υπό Ηλία Ζερ­βού – Ιακω­βά­του εξό­ρι­στου εις Κύθη­ρα», εν Κεφαλ­λη­νία 1850. 267 «Βιο­γρα­φία Ηλία Ζερ­βού.….» ό.π. σελ. 41

16 — «Ετά­χθην – είπεν —  φρου­ρός των δικαιω­μά­των και των συμ­φε­ρό­ντων των συμπο­λι­τών μου και θα υπε­ρα­σπί­σω αυτά μέχρις εσχά­της πνο­ής και απέ­να­ντι οιου­δή­πο­τε κιν­δύ­νου. Άλλο τι δεν δύνα­μαι να πρά­ξω κατά την απο­τρο­παί­ων της  πατρί­δος ημών δημί­ων και των κατά­πτυ­στων οργά­νων των ή να δια­μαρ­τυ­ρη­θώ^. αλλ’ η δια­μαρ­τυ­ρία δέον είναι ανά­λο­γος προς τα υπό της εξου­σί­ας τελού­με­να όργια. Ουδέ­πο­τε ο αλη­θής στρα­τιώ­της εγκα­τα­λεί­πει την θέσιν του διό­τι απει­λεί­ται υπό των εχθρι­κών σφαι­ρών. Δεν τυφλώτ­τω απέ­να­ντι του κιν­δύ­νου^. αλλ’ ουδέ­πο­τε θα πρά­ξω χαμέρ­πειαν. Παύ­σα­τε λοι­πόν παρα­κι­νού­ντες με να πρά­ξω, ό,τι σεις αυτοί αν είσθε εις την θέσιν μου δεν θα επράτ­τε­τε. Είμαι βέβαιος περί τού­του. Αν είχον την ελά­χι­στην αμφι­βο­λί­αν, δεν θα σας  είχον φίλους. Αι ευγε­νείς ιδέ­αι, όπως ριζο­βο­λή­σουν εν τινι χώρα και καρ­πο­φο­ρή­σουν απαι­τού­σιν θύμα­τα. Ανευ θυσιών ουδέν αγα­θόν  καρ­πού­ται. Αν πέπρω­ται να είμαι θύμα, προ­σφέ­ρο­μαι άνευ του ελα­χί­στου ενδοια­σμού».Πανάς Πανα­γιώ­της, «Βιο­γρα­φία Ιωσήφ Μομ­φερ­ρά­του», εν Αθή­ναις, εκ του τυπο­γρα­φεί­ου αδελ­φών Περ­ρή, 1888.,σσ 17–19

 

 

  Η Ανα­στα­σία Γεωρ­γο­πού­λου γεν­νή­θη­κε στα Μου­σά­τα Κεφαλ­λη­νί­ας το 1962. Σπού­δα­σε στο Πάντειο Πανε­πι­στή­μιο Κοι­νω­νιο­λο­γία και Πολι­τι­κές Επιστήμες. 

Το ενδια­φέ­ρον της και η αγά­πη της για την Ιστο­ρία και ειδι­κό­τε­ρα  για την τοπι­κή ιστο­ρία την προ­σα­να­τό­λι­σε σε μετα­πτυ­χια­κές σπου­δές στο ομώ­νυ­μο Πανε­πι­στή­μιο με κατεύ­θυν­ση τη Νεό­τε­ρη Πολι­τι­κή Ιστο­ρία. Η έρευ­νά της επι­κε­ντρώ­θη­κε στη μελέ­τη της Επτα­νη­σια­κής Ιστο­ρί­ας, την περί­ο­δο της Αγγλο­κρα­τί­ας. Εχει καταρ­τι­στεί στην Εκπαί­δευ­ση  Ενη­λί­κων. Δίδα­ξε σε Ινστι­τού­τα και Κέντρα Επαγ­γελ­μα­τι­κής Κατάρ­τι­σης, δημό­σια και ιδιω­τι­κά (Ι.Ε.Κ, Κ.ΕΚ), στην Επαγ­γελ­μα­τι­κή Νοση­λευ­τι­κή Σχο­λή Αργο­στο­λί­ου, καθώς και στην Ανώ­τα­τη Σχο­λή Ικάρων.

Είναι συγ­γρα­φέ­ας του βιβλί­ου: “ΤΟ ΕΘΝΙΚΟ ΟΡΑΜΑ ΤΩΝ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΩΝ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΠΑΝΑ — ΑΝΔΡΕΑ ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΥ -Ο ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΔΙΝΗ ΤΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΤΟ 19ο ΑΙΩΝΑ- ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΕΘΝΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ”

Σήμε­ρα είναι καθη­γή­τρια στη Δευ­τε­ρο­βάθ­μια Εκπαί­δευ­ση. Εργά­ζε­ται και κατοι­κεί στην Αθήνα