Δωρεές προς την Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος: Vetus Testamentum Graecum και Τόμος Δεύτερος της Ανθολογίας

Από το  Δελ­τίο Προ­σκτή­σε­ων της Εθνι­κής Βιβλιο­θή­κης της Ελλά­δος μηνός Φεβρουα­ρί­ου ενη­με­ρω­θή­κα­με για δύο ακό­μα πολύ­τι­μες δωρεές

 

Α. Vetus Testamentum Graecum

Τον Ιού­λιο του 2022 δωρή­θη­κε στην Εθνι­κή Βιβλιο­θή­κη της Ελλά­δος, στη μνή­μη των Γεωρ­γί­ου και Ηρώς Βοΐ­λα, από τα ανί­ψια τους, Αλί­κη και Τίμο Τσου­κα­λά και Πάνο Πολυ­ζω­ΐ­δη, Αγία Γρα­φή του τέλους του 17ου αι., η οποία απο­τε­λού­σε οικο­γε­νεια­κό κει­μή­λιο. Πρό­κει­ται για τον τίτλο [Vetus Testamentum Graecum ex versione Septuaginta interpretum, cum Libris Apocryphis, juxta exemplar Vaticanum Romae editum & Anglicanum Londini excusum et Novi Testamenti libri omnes] : [Η Παλαιά Δια­θή­κη κατά τους Εβδο­μή­κο­ντα και της Και­νής Δια­θή­κης άπα­ντα], Lipsiae : Sumptibus Joh. Christophori Königii, 1697. Η βιβλιο­δε­σία του τεκ­μη­ρί­ου φέρει πλού­σια δια­κό­σμη­ση με τον δικέ­φα­λο αετό να δεσπό­ζει στην εμπρό­σθια πινα­κί­δα, σύμ­βο­λο της Αγί­ας Ρωμαϊ­κής Αυτο­κρα­το­ρί­ας των Αψβούρ­γων, που προ­έρ­χε­ται από τον αντί­στοι­χο βυζα­ντι­νό, καθώς και απο­μει­νά­ρια από εξω­τε­ρι­κά κλεί­στρα. Κατά τη δια­δι­κα­σία επε­ξερ­γα­σί­ας και κατα­λο­γο­γρά­φη­σης του τεκ­μη­ρί­ου εντο­πί­στη­κε στη σελί­δα 57 από τον υπάλ­λη­λο του Τμή­μα­τος Χει­ρο­γρά­φων, Κυριά­κο Γρη­γο­ρό­που­λο, η ακό­λου­θη χει­ρό­γρα­φη σημεί­ω­ση, τη μετα­γρα­φή της οποί­ας πραγ­μα­το­ποί­η­σε ο ιστο­ρι­κός του Τμή­μα­τος, Μιχά­λης Κοκολάκης:

“Του ταπει­νού Ναυ­πά­κτου και Άρτης Νεο­φύ­του Μαυ­ρομ­μά­τη, 1714 Ιούλιος”.

Πρό­κει­ται για τον λόγιο και κλη­ρι­κό Νεό­φυ­το Μαυ­ρομ­μά­τη, που γεν­νή­θη­κε στην Πάρο το 1656 και πέθα­νε στη Μονή Μεγί­στης Λαύ­ρας το 1740. Διε­τέ­λε­σε αρχιε­πί­σκο­πος Σαντο­ρί­νης ως το 1697, όταν και εκδί­δε­ται το τεκ­μή­ριο που δωρή­θη­κε πρό­σφα­τα στην ΕΒΕ. Ο Νεό­φυ­τος έγι­νε Μητρο­πο­λί­της Ναυ­πά­κτου και Άρτης το 1703, αλλά παρέ­μει­νε κατά μεγά­λα δια­στή­μα­τα στην Κων­στα­ντι­νού­πο­λη ως Συνο­δι­κός, οπό­τε και είχε την ευκαι­ρία να αρχί­σει μια γόνι­μη συνερ­γα­σία με την οικο­γέ­νεια του Αλέ­ξαν­δρου Μαυροκορδάτου.

Ο Νεό­φυ­τος Μαυ­ρομ­μά­της είναι κυρί­ως γνω­στός ως ο πρώ­τος που εξέ­δω­σε βιβλίο στα Καρα­μαν­λί­δι­κα (τουρ­κι­κή γρα­φή με ελλη­νι­κούς χαρα­κτή­ρες), αντι­λαμ­βα­νό­με­νος τον κίν­δυ­νο του εξι­σλα­μι­σμού των χρι­στια­νών της Μικράς Ασί­ας. Πρό­κει­ται για το Απάν­θι­σμα της χρι­στια­νι­κής πίστε­ως / Κιουλ­ζα­ρι­ι­μα­νι Μεσι­χι, που εκδό­θη­κε γύρω στα 1718–1719, αντί­τυ­πο του οποί­ου φυλάσ­σε­ται στις Ειδι­κές Συλ­λο­γές της ΕΒΕ (https://catalogue.nlg.gr/Record/b.243446.) Σύμ­φω­να με τον Γεώρ­γιο Λαδά, ο Νεό­φυ­τος Μαυ­ρομ­μά­της «ένα­ντι του τουρ­κι­κού κει­μέ­νου έθε­σεν ευφυώς το ελλη­νι­κόν, παρέ­θε­σεν δε και τον πίνα­κα των περιε­χο­μέ­νων, δίγλωσ­σον, ούτως ώστε το βιβλί­ον τού­τον να καθί­στα­ται ταυ­το­χρό­νως και μέθο­δος προς εκμά­θη­σιν της ελλη­νι­κής γλώσ­σης». Μετά από το βιβλίο αυτό ακο­λού­θη­σε  πλη­θώ­ρα παρό­μοιων εκδό­σε­ων στα κοι­νώς ονο­μα­ζό­με­να Καρα­μαν­λί­δι­κα μέχρι και τις αρχές του 20ου αιώνα.

Το 1722 ο Νεό­φυ­τος Μαυ­ρομ­μά­της παραι­τή­θη­κε από τον μητρο­πο­λι­τι­κό του θρό­νο και απο­σύρ­θη­κε στη Μονή Ιβή­ρων του Αγί­ου Όρους, όπου αφιέ­ρω­σε την πλού­σια βιβλιο­θή­κη του, αλλά και ταξι­νό­μη­σε τα χει­ρό­γρα­φα της Μονής, συντάσ­σο­ντας τον κατά­λο­γο τους. Κατά την παρα­μο­νή του στο Άγιον Όρος συγκε­ντρώ­νει χει­ρό­γρα­φα και τα απο­στέλ­λει στον Νικό­λαο Μαυ­ρο­κορ­δά­το για την έκδο­ση των κλα­σι­κών και βυζα­ντι­νών κει­μέ­νων που επε­ξερ­γα­ζό­ταν. Την ίδια επο­χή (1723) εκδί­δε­ται στο Βου­κου­ρέ­στι το έργο του Νεό­φυ­του Μαυ­ρομ­μά­τη Βιβλί­ον περιέ­χον την ακο­λου­θί­αν του Αγί­ου Μεγα­λο­μάρ­τυ­ρος Νεο­φύ­του και του Αγί­ου Μαξί­μου του Ομο­λο­γη­τού, αντί­τυ­πο του οποί­ου φυλάσ­σε­ται επί­σης στις Ειδι­κές Συλ­λο­γές της ΕΒΕ (https://catalogue.nlg.gr/Record/b.346693).

Το δωρη­θέν τεκ­μή­ριο θα είναι σύντο­μα δια­θέ­σι­μο για τους ενδια­φε­ρό­με­νους ερευ­νη­τές στο Τμή­μα Χει­ρο­γρά­φων, Ομοιο­τύ­πων και Ειδι­κών Συλ­λο­γών της ΕΒΕ.

 

Ανδρέ­ας Βυρι­δής, φιλόλογος
Κυριά­κος Γρη­γο­ρό­που­λος, αρχαιολόγος

Β. Τόμος Δεύ­τε­ρος της Ανθολογίας

 

Ο κ. Νικό­λα­ος Ντα­βρά­ζος, ύστε­ρα από προ­τρο­πή του μέλους του Εφο­ρευ­τι­κού Συμ­βου­λί­ου της Εθνι­κής Βιβλιο­θή­κης της Ελλά­δος Γιάν­νη Κόκ­κω­να, μέχρι πρό­σφα­τα καθη­γη­τή Βιβλιο­λο­γί­ας στο Τμή­μα Αρχειο­νο­μί­ας, Βιβλιο­θη­κο­νο­μί­ας και Μου­σειο­λο­γί­ας του Ιονί­ου Πανε­πι­στη­μί­ου, παρα­χώ­ρη­σε στην ΕΒΕ το μονα­δι­κό ίσως σωζό­με­νο στην Ελλά­δα αντί­τυ­πο του βιβλί­ου Τόμος Δεύ­τε­ρος της Ανθο­λο­γί­ας, περιέ­χων άπα­σαν την ακο­λου­θί­αν του όρθρου, επε­ξη­γη­θείς επί το ανα­λυ­τι­κό­τε­ρον και ήδη πρώ­τον χαρ­το­γρα­φη­θείς παρά Πέτρου Μανου­ήλ του εκ Κου­σά­ντα­σι της Εφέ­σου. Εν Βου­κου­ρε­στίω, παρά τω εφευ­ρέ­τη της χαρ­το­γρα­φί­ας Πέτρω, 1830. Η πρω­τό­τυ­πη τεχνι­κή με την οποία τυπώ­θη­κε το βιβλίο αυτό και λίγα ακό­μα έντυ­πα (βλ. Γιάν­νης Κόκ­κω­νας, «Ο μου­σι­κός Πέτρος Μανου­ήλ Εφέ­σιος († 1840) και η “χαρ­το­γρα­φία” ή “χαρ­το­τυ­πία” του», Μνή­μων 37 (2019–2020), σ. 125–158), έδω­σε στον εφευ­ρέ­τη τη δυνα­τό­τη­τα να εφαρ­μό­σει για πρώ­τη φορά την επί αιτή­σει εκτύ­πω­ση (printing on demand).

Το σπά­νιο αυτό τεκ­μή­ριο (https://catalogue.nlg.gr/Record/b.776218) μπο­ρεί να μελε­τή­σει κανείς στο Ανα­γνω­στή­ριο του Τμή­μα­τος Χει­ρο­γρά­φων, ενώ έχει προ­γραμ­μα­τι­στεί και η ψηφιο­ποί­η­σή του, ώστε να δια­τί­θε­ται ελεύ­θε­ρα μέσω Διαδικτύου.

 

Γιώρ­γος Σταυράτης
Αρχειο­νό­μος — Βιβλιοθηκονόμος