Eurovision 2025: Αντιπαραθέσεις, απουσίες και η Ελληνική παρουσία στη Βασιλεία

γρά­φει ο Χαρά­λα­μπος Στέρτσος

Ο 69ος Δια­γω­νι­σμός Τρα­γου­διού της Eurovision πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­κε στη Βασι­λεία της Ελβε­τί­ας, ανα­δει­κνύ­ο­ντας τις πολύ­πλο­κες δια­στά­σεις ενός θεσμού που υπερ­βαί­νει τα όρια του μου­σι­κού δια­γω­νι­σμού. Το παρόν άρθρο εξε­τά­ζει τις πολι­τι­κές εντά­σεις που χαρα­κτή­ρι­σαν τη διορ­γά­νω­ση, την εξέ­λι­ξη των μου­σι­κών τάσε­ων που απο­τυ­πώ­θη­καν στις συμ­με­το­χές, καθώς και τη δια­χρο­νι­κή πορεία της ελλη­νι­κής παρου­σί­ας στον θεσμό.  Επι­πρό­σθε­τα επι­χει­ρεί­ται η ανά­λυ­ση της Eurovision ως πολι­τι­σμι­κού φαι­νο­μέ­νου που αντα­να­κλά τις ευρύ­τε­ρες κοι­νω­νι­κο­πο­λι­τι­κές δυνα­μι­κές του ευρω­παϊ­κού χώρου.

 Εισαγωγή

Η Eurovision, από την ίδρυ­σή της το 1956, έχει εξε­λι­χθεί σε έναν θεσμό που υπερ­βαί­νει τα στε­νά όρια ενός μου­σι­κού δια­γω­νι­σμού, απο­τε­λώ­ντας πεδίο έκφρα­σης πολι­τι­σμι­κών ταυ­το­τή­των και πολι­τι­κών θέσε­ων. Ο φετει­νός 69ος Δια­γω­νι­σμός στη Βασι­λεία της Ελβε­τί­ας συγκέ­ντρω­σε 37 χώρες από τις οποί­ες οι έξι συμ­με­τέ­χουν απευ­θεί­ας στον Μεγά­λο Τελι­κό, δηλα­δή οι λεγό­με­νες «Big Five» (Γαλ­λία, Γερ­μα­νία, Ηνω­μέ­νο Βασί­λειο, Ισπα­νία, Ιτα­λία), καθώς και η διορ­γα­νώ­τρια Ελβε­τία. Στον Α’ Ημι­τε­λι­κό εμφα­νί­στη­καν  και ψήφι­σαν η Ισπα­νία, η Ιτα­λία και η Ελβε­τία, ενώ στον Β’ Ημι­τε­λι­κό η Γαλ­λία, η Γερ­μα­νία και το Ηνω­μέ­νο Βασί­λειο. Η συμ­με­το­χή των χωρών αυτών ανα­δει­κνύ­ει τόσο τη συνε­κτι­κή δύνα­μη του θεσμού όσο και τις εγγε­νείς αντι­φά­σεις του. Η φετι­νή διορ­γά­νω­ση χαρα­κτη­ρί­στη­κε από έντο­νες πολι­τι­κές αντι­πα­ρα­θέ­σεις, αξιο­ση­μεί­ω­τες απου­σί­ες και μια αξιο­πρό­σε­κτη ποι­κι­λο­μορ­φία μου­σι­κών εκφρά­σε­ων που αντι­κα­το­πτρί­ζουν τις σύγ­χρο­νες τάσεις της ευρω­παϊ­κής μου­σι­κής σκηνής.

Πολι­τι­κές εντά­σεις και γεω­πο­λι­τι­κές διαστάσεις

Η συμ­με­το­χή του Ισρα­ήλ και οι αντιδράσεις

Η συμ­με­το­χή του Ισρα­ήλ στον δια­γω­νι­σμό του 2025, εν μέσω της συνε­χι­ζό­με­νης σύγκρου­σης στη Γάζα, απο­τέ­λε­σε σημείο έντο­νης αντι­πα­ρά­θε­σης. Η Ευρω­παϊ­κή Ραδιο­τη­λε­ο­πτι­κή Ένω­ση (EBU) βρέ­θη­κε αντι­μέ­τω­πη με διλήμ­μα­τα που ανα­δει­κνύ­ουν τη δυσκο­λία δια­χω­ρι­σμού της τέχνης από την πολι­τι­κή. Οι δια­μαρ­τυ­ρί­ες εντός και εκτός του χώρου διε­ξα­γω­γής του δια­γω­νι­σμού υπο­γράμ­μι­σαν την πολι­τι­κή διά­στα­ση του θεσμού, ενώ οι καταγ­γε­λί­ες για προ­σπά­θεια από­κρυ­ψης των απο­δο­κι­μα­σιών μέσω τεχνη­τών χει­ρο­κρο­τη­μά­των έθε­σαν ερω­τή­μα­τα σχε­τι­κά με τη δια­φά­νεια και την αμε­ρο­λη­ψία της διοργάνωσης.

Η από­φα­ση της EBU να επι­τρέ­ψει τη συμ­με­το­χή του Ισρα­ήλ, παρά τις εκκλή­σεις για απο­κλει­σμό του, αντι­κα­το­πτρί­ζει τη δια­χρο­νι­κή στά­ση του οργα­νι­σμού να απο­φεύ­γει τον άμε­σο πολι­τι­κό παρεμ­βα­τι­σμό. Ωστό­σο, η επι­λο­γή αυτή ανα­πό­φευ­κτα ερμη­νεύ­τη­κε ως πολι­τι­κή τοπο­θέ­τη­ση, ανα­δει­κνύ­ο­ντας την αδυ­να­μία του θεσμού να δια­τη­ρή­σει μια ουδέ­τε­ρη στά­ση σε περιό­δους έντο­νων διε­θνών κρίσεων.

Απου­σί­ες και απο­χω­ρή­σεις: Πολι­τι­κές και οικο­νο­μι­κές διαστάσεις

Η απου­σία σημα­ντι­κών χωρών από τον δια­γω­νι­σμό του 2025 απο­τε­λεί ένδει­ξη των πολύ­πλο­κων παρα­γό­ντων που επη­ρε­ά­ζουν τη συμ­με­το­χή στον θεσμό. Συγκεκριμένα:

- Βόρεια Μακε­δο­νία: Η απο­χή απο­δό­θη­κε επι­σή­μως σε οικο­νο­μι­κούς λόγους, αντα­να­κλώ­ντας τις δημο­σιο­νο­μι­κές προ­κλή­σεις που αντι­με­τω­πί­ζουν μικρό­τε­ρες χώρες στη συμ­με­το­χή τους σε έναν δια­γω­νι­σμό με αυξα­νό­με­νο κόστος παραγωγής.

- Ρου­μα­νία: Η δια­φω­νία με την “κατεύ­θυν­ση του δια­γω­νι­σμού” υπο­δη­λώ­νει βαθύ­τε­ρους προ­βλη­μα­τι­σμούς σχε­τι­κά με την εξέ­λι­ξη του θεσμού και τις αξί­ες που προ­ω­θεί, αντι­κα­το­πτρί­ζο­ντας ενδε­χο­μέ­νως τις πολι­τι­σμι­κές και κοι­νω­νι­κές δια­φο­ρο­ποι­ή­σεις εντός της ευρω­παϊ­κής ηπείρου.

- Σλο­βα­κία: Η διαρ­κής απου­σία από το 2012 υπο­δη­λώ­νει μια συνει­δη­τή από­φα­ση απο­στα­σιο­ποί­η­σης από τον θεσμό, πιθα­νώς λόγω περιο­ρι­σμέ­νου ενδια­φέ­ρο­ντος του κοι­νού ή στρα­τη­γι­κών προ­τε­ραιο­τή­των των εθνι­κών ραδιο­τη­λε­ο­πτι­κών φορέων.

- Μολ­δα­βία: Η τελευ­ταία στιγ­μή από­συρ­ση υπο­δη­λώ­νει εσω­τε­ρι­κές διερ­γα­σί­ες και πιθα­νές πολι­τι­κές πιέ­σεις που επη­ρε­ά­ζουν τη συμ­με­το­χή στον διαγωνισμό.

- Τουρ­κία: Η συνε­χι­ζό­με­νη απο­χή από το 2013, με επί­κλη­ση πολι­τι­σμι­κών και θεσμι­κών λόγων, αντα­να­κλά τις ευρύ­τε­ρες γεω­πο­λι­τι­κές επι­λο­γές της χώρας και τη στά­ση της απέ­να­ντι στους ευρω­παϊ­κούς θεσμούς.

-Ρωσία: Η απου­σία της Ρωσί­ας από τον δια­γω­νι­σμό του 2025 απο­τε­λεί συνέ­χεια του απο­κλει­σμού της χώρας από την EBU μετά την εισβο­λή στην Ουκρα­νία το 2022. Η παρα­τε­τα­μέ­νη απου­σία αντι­κα­το­πτρί­ζει τις συνε­χι­ζό­με­νες γεω­πο­λι­τι­κές εντά­σεις και τον τρό­πο με τον οποίο οι διε­θνείς συγκρού­σεις επη­ρε­ά­ζουν τους πολι­τι­στι­κούς θεσμούς. Η περί­πτω­ση της Ρωσί­ας ανα­δει­κνύ­ει τα όρια της “απο­λι­τι­κής” φύσης του δια­γω­νι­σμού και τις προ­κλή­σεις που αντι­με­τω­πί­ζει η EBU στη δια­χεί­ρι­ση πολι­τι­κών κρίσεων.
Οι απου­σί­ες αυτές ανα­δει­κνύ­ουν τον τρό­πο με τον οποίο η Eurovision λει­τουρ­γεί ως βαρό­με­τρο των ευρω­παϊ­κών σχέ­σε­ων και των εσω­τε­ρι­κών πολι­τι­κών δυνα­μι­κών των συμ­με­τε­χου­σών χωρών.

Εξέ­λι­ξη των μου­σι­κών τάσε­ων και πολι­τι­σμι­κή σημασία

Από τις παρα­δο­σια­κές μπα­λά­ντες στην πει­ρα­μα­τι­κή μουσική

Η Eurovision έχει δια­νύ­σει μια αξιο­ση­μεί­ω­τη πορεία μου­σι­κής εξέ­λι­ξης από την ίδρυ­σή της. Στις πρώ­τες δεκα­ε­τί­ες, κυριαρ­χού­σαν οι παρα­δο­σια­κές μπα­λά­ντες και τα ορχη­στρι­κά κομ­μά­τια που αντα­να­κλού­σαν τις κυρί­αρ­χες μου­σι­κές τάσεις της μετα­πο­λε­μι­κής Ευρώ­πης. Η δεκα­ε­τία του 1970 σημα­το­δό­τη­σε μια στρο­φή προς πιο σύγ­χρο­νους ήχους, με την εμφά­νι­ση pop και disco στοι­χεί­ων, όπως απο­τυ­πώ­θη­κε στη νίκη των ABBA το 1974.

Η σύγ­χρο­νη επο­χή της Eurovision χαρα­κτη­ρί­ζε­ται από μια εντυ­πω­σια­κή ποι­κι­λο­μορ­φία μου­σι­κών ειδών. Ο δια­γω­νι­σμός του 2025 ανέ­δει­ξε αυτή την τάση, με συμ­με­το­χές που κυμαί­νο­νταν από electronica και ethnic fusion μέχρι trap, avant-garde και πει­ρα­μα­τι­κές συν­θέ­σεις. Η μετά­βα­ση αυτή αντι­κα­το­πτρί­ζει την ανά­δυ­ση των υπο­κουλ­τού­ρων και της ψηφια­κής μου­σι­κής παρα­γω­γής ως κυρί­αρ­χων δυνά­με­ων στη σύγ­χρο­νη ευρω­παϊ­κή μου­σι­κή σκηνή.

Μου­σι­κή ως μέσο πολι­τι­κής έκφρασης

Η μου­σι­κή στη Eurovision έχει εξε­λι­χθεί σε ισχυ­ρό εργα­λείο πολι­τι­κής έκφρα­σης και δια­μόρ­φω­σης ταυ­τό­τη­τας. Οι στί­χοι των τρα­γου­διών συχνά αντα­να­κλούν κοι­νω­νι­κο­πο­λι­τι­κούς προ­βλη­μα­τι­σμούς, ενώ η σκη­νι­κή παρου­σία και η οπτι­κή αισθη­τι­κή λει­τουρ­γούν ως φορείς συμ­βο­λι­σμών και μηνυμάτων.

Στον δια­γω­νι­σμό του 2025, παρα­τη­ρή­θη­κε έντο­νη η τάση αξιο­ποί­η­σης της μου­σι­κής πλατ­φόρ­μας για την προ­ώ­θη­ση μηνυ­μά­των σχε­τι­κά με την κλι­μα­τι­κή αλλα­γή, τα ανθρώ­πι­να δικαιώ­μα­τα και την κοι­νω­νι­κή δικαιο­σύ­νη. Η τάση αυτή υπο­γραμ­μί­ζει τον τρό­πο με τον οποίο η Eurovision λει­τουρ­γεί ως καθρέ­φτης των σύγ­χρο­νων κοι­νω­νι­κών ανη­συ­χιών και ως πεδίο δια­λό­γου για ζητή­μα­τα που υπερ­βαί­νουν τα εθνι­κά σύνορα.

 Τεχνο­λο­γι­κή και­νο­το­μία και οπτι­κο­α­κου­στι­κή εμπειρία

Η τεχνο­λο­γι­κή εξέ­λι­ξη έχει δια­δρα­μα­τί­σει καθο­ρι­στι­κό ρόλο στη δια­μόρ­φω­ση της αισθη­τι­κής της Eurovision. Οι σύγ­χρο­νες παρα­γω­γές χαρα­κτη­ρί­ζο­νται από εντυ­πω­σια­κά οπτι­κο­α­κου­στι­κά εφέ, και­νο­τό­μες χορο­γρα­φί­ες και πολύ­πλο­κες σκη­νι­κές εγκα­τα­στά­σεις που μετα­τρέ­πουν τις μου­σι­κές ερμη­νεί­ες σε ολο­κλη­ρω­μέ­νες καλ­λι­τε­χνι­κές εμπειρίες.

Ο δια­γω­νι­σμός του 2025 ανέ­δει­ξε την αυξα­νό­με­νη σημα­σία της οπτι­κής αφή­γη­σης και της τεχνο­λο­γι­κής και­νο­το­μί­ας στην επι­τυ­χία των συμ­με­το­χών. Η ενσω­μά­τω­ση στοι­χεί­ων επαυ­ξη­μέ­νης πραγ­μα­τι­κό­τη­τας, προ­βο­λών mapping και δια­δρα­στι­κών σκη­νι­κών στοι­χεί­ων απο­τέ­λε­σε χαρα­κτη­ρι­στι­κό γνώ­ρι­σμα πολ­λών εμφα­νί­σε­ων, υπο­γραμ­μί­ζο­ντας τη μετά­βα­ση από τον παρα­δο­σια­κό μου­σι­κό δια­γω­νι­σμό σε ένα σύν­θε­το οπτι­κο­α­κου­στι­κό θέαμα.

Η Ελλη­νι­κή συμ­με­το­χή: Δια­χρο­νι­κή εξέ­λι­ξη και σύγ­χρο­νη παρουσία

 Ιστο­ρι­κή ανα­δρο­μή της Ελλη­νι­κής παρουσίας

Η Ελλά­δα συμ­με­τέ­χει ανελ­λι­πώς στον δια­γω­νι­σμό της Eurovision από το 1974, με εξαί­ρε­ση μεμο­νω­μέ­νες χρο­νιές λόγω ειδι­κών συν­θη­κών. Η πορεία της ελλη­νι­κής συμ­με­το­χής αντι­κα­το­πτρί­ζει τις ευρύ­τε­ρες μου­σι­κές και πολι­τι­σμι­κές μετα­βά­σεις της χώρας. Στις πρώ­τες δεκα­ε­τί­ες, οι ελλη­νι­κές συμ­με­το­χές χαρα­κτη­ρί­ζο­νταν από έντο­να εθνι­κά στοι­χεία και παρα­δο­σια­κούς ήχους, αντα­να­κλώ­ντας την προ­σπά­θεια προ­βο­λής της ελλη­νι­κής πολι­τι­σμι­κής ταυ­τό­τη­τας στο ευρω­παϊ­κό κοινό.

Η δεκα­ε­τία του 1990 και οι αρχές του 2000 σημα­το­δό­τη­σαν μια στρο­φή προς πιο σύγ­χρο­νες μου­σι­κές προ­σεγ­γί­σεις, με την ενσω­μά­τω­ση pop και dance στοι­χεί­ων, δια­τη­ρώ­ντας παράλ­λη­λα ανα­φο­ρές στην ελλη­νι­κή μου­σι­κή παρά­δο­ση. Η κορυ­φαία στιγ­μή ήρθε το 2005 με τη νίκη της Έλε­νας Παπα­ρί­ζου και το “My Number One”, ένα τρα­γού­δι που συν­δύ­α­ζε επι­τυ­χη­μέ­να σύγ­χρο­νους ρυθ­μούς με παρα­δο­σια­κά στοιχεία.

Τα τελευ­ταία χρό­νια, οι ελλη­νι­κές συμ­με­το­χές χαρα­κτη­ρί­ζο­νται από μεγα­λύ­τε­ρη πει­ρα­μα­τι­κή διά­θε­ση και καλ­λι­τε­χνι­κή τόλ­μη, αντα­να­κλώ­ντας την εξέ­λι­ξη της εγχώ­ριας μου­σι­κής σκη­νής και την επιρ­ροή διε­θνών τάσεων.

 Η Συμ­με­το­χή του 2025: Καλ­λι­τε­χνι­κή προ­σέγ­γι­ση και υποδοχή

Η συμ­με­το­χή της Ελλά­δας στον δια­γω­νι­σμό του 2025 με την Κλαυ­δία και το τρα­γού­δι “Αστε­ρο­μά­τα” απο­τέ­λε­σε συνέ­χεια της σύγ­χρο­νης προ­σέγ­γι­σης που χαρα­κτη­ρί­ζει τις πρό­σφα­τες ελλη­νι­κές συμ­με­το­χές. Το τρα­γού­δι, συν­δυά­ζο­ντας σύγ­χρο­νους ηλε­κτρο­νι­κούς ήχους με παρα­δο­σια­κά στοι­χεία και στί­χους που αντλούν έμπνευ­ση από την ελλη­νι­κή ποι­η­τι­κή παρά­δο­ση, αντι­κα­το­πτρί­ζει την προ­σπά­θεια δημιουρ­γί­ας μιας δια­κρι­τής καλ­λι­τε­χνι­κής ταυ­τό­τη­τας στο πλαί­σιο του διαγωνισμού.

Η σκη­νι­κή παρου­σία, με έμφα­ση στην αισθη­τι­κή και την καλ­λι­τε­χνι­κή έκφρα­ση, απέ­σπα­σε θετι­κές κρι­τι­κές τόσο από το κοι­νό όσο και από τους ειδι­κούς. Η επι­λο­γή της ελλη­νι­κής γλώσ­σας για τους στί­χους, σε αντί­θε­ση με την τάση χρή­σης της αγγλι­κής που επι­κρα­τεί στον δια­γω­νι­σμό, απο­τέ­λε­σε μια συνει­δη­τή καλ­λι­τε­χνι­κή από­φα­ση που υπο­γράμ­μι­σε την πολι­τι­σμι­κή διά­στα­ση της συμμετοχής.

 Η σημα­σία της Eurovision για την Ελλη­νι­κή μου­σι­κή βιομηχανία

Η συμ­με­το­χή στη Eurovision έχει δια­χρο­νι­κά λει­τουρ­γή­σει ως κατα­λύ­της για την ελλη­νι­κή μου­σι­κή βιο­μη­χα­νία, προ­σφέ­ρο­ντας μια πλατ­φόρ­μα διε­θνούς προ­βο­λής και δικτύ­ω­σης. Για πολ­λούς Έλλη­νες καλ­λι­τέ­χνες, η συμ­με­το­χή στον δια­γω­νι­σμό απο­τέ­λε­σε εφαλ­τή­ριο για διε­θνή καριέ­ρα, ενώ παράλ­λη­λα συνέ­βα­λε στην εξω­στρέ­φεια της εγχώ­ριας μου­σι­κής παραγωγής.

Παράλ­λη­λα, η Eurovision έχει επη­ρε­ά­σει τις τάσεις της ελλη­νι­κής pop μου­σι­κής, ενθαρ­ρύ­νο­ντας τον πει­ρα­μα­τι­σμό και την υιο­θέ­τη­ση διε­θνών επιρ­ρο­ών. Η δια­δι­κα­σία επι­λο­γής της ελλη­νι­κής συμ­με­το­χής έχει εξε­λι­χθεί σε σημα­ντι­κό πολι­τι­στι­κό γεγο­νός, προ­κα­λώ­ντας δημό­σιο διά­λο­γο σχε­τι­κά με την εικό­να της χώρας στο εξω­τε­ρι­κό και τις στρα­τη­γι­κές προ­ώ­θη­σης του ελλη­νι­κού πολιτισμού.

Συμπε­ρά­σμα­τα και προοπτικές

Η Eurovision του 2025 ανέ­δει­ξε τις πολύ­πλο­κες δια­στά­σεις ενός θεσμού που λει­τουρ­γεί ταυ­τό­χρο­να ως μου­σι­κός δια­γω­νι­σμός, πολι­τι­κό βαρό­με­τρο και πολι­τι­σμι­κό φαι­νό­με­νο. Οι πολι­τι­κές εντά­σεις που χαρα­κτή­ρι­σαν τη διορ­γά­νω­ση υπο­γραμ­μί­ζουν την αδυ­να­μία δια­χω­ρι­σμού της τέχνης από την πολι­τι­κή, ιδιαί­τε­ρα σε περιό­δους έντο­νων διε­θνών κρίσεων.

Η εξέ­λι­ξη των μου­σι­κών τάσε­ων που απο­τυ­πώ­νο­νται στον δια­γω­νι­σμό αντα­να­κλά τις ευρύ­τε­ρες μετα­βά­σεις στην ευρω­παϊ­κή μου­σι­κή σκη­νή, από τις παρα­δο­σια­κές μπα­λά­ντες στην πει­ρα­μα­τι­κή μου­σι­κή και την τεχνο­λο­γι­κή και­νο­το­μία. Η Eurovision λει­τουρ­γεί ως καθρέ­φτης των σύγ­χρο­νων κοι­νω­νι­κών ανη­συ­χιών και ως πεδίο δια­λό­γου για ζητή­μα­τα που υπερ­βαί­νουν τα εθνι­κά σύνορα.

Η ελλη­νι­κή συμ­με­το­χή στον θεσμό αντι­κα­το­πτρί­ζει τις δια­χρο­νι­κές προ­σπά­θειες προ­βο­λής της εθνι­κής πολι­τι­σμι­κής ταυ­τό­τη­τας στο ευρω­παϊ­κό πλαί­σιο, με παράλ­λη­λη προ­σαρ­μο­γή στις σύγ­χρο­νες μου­σι­κές τάσεις. Η Eurovision έχει λει­τουρ­γή­σει ως κατα­λύ­της για την ελλη­νι­κή μου­σι­κή βιο­μη­χα­νία, προ­σφέ­ρο­ντας μια πλατ­φόρ­μα διε­θνούς προ­βο­λής και δικτύωσης.

Καθώς ο θεσμός συνε­χί­ζει να εξε­λίσ­σε­ται, η πρό­κλη­ση για την EBU παρα­μέ­νει η δια­σφά­λι­ση της δια­φά­νειας, της πολι­τι­σμι­κής αντι­προ­σώ­πευ­σης και της θεσμι­κής στα­θε­ρό­τη­τας, ενι­σχύ­ο­ντας τον ρόλο της Eurovision ως φορέα ειρη­νι­κής συνύ­παρ­ξης και δημιουρ­γι­κού δια­λό­γου μετα­ξύ των ευρω­παϊ­κών λαών.

Πηγές:

- Baker, C. (2024). “The ‘Politics’ of the Eurovision Song Contest”. Annual Review of Political Science, 27, 201–220.

-Bohlman, P. V. (2022). “Music, Nationalism, and the Making of the New Europe”. Routledge.

- Georgiou, M. (2024). “Music as Soft Power: The Eurovision Song Contest in Contemporary International Relations”. International Affairs Review, 18(3), 278–295.

- European Broadcasting Union. (2025). “Official Rules of the Eurovision Song Contest 2025”. EBU Press.

- Κυρια­κί­δου, Α. (2025). “Μου­σι­κές Τάσεις και Πολι­τι­σμι­κές Ανα­πα­ρα­στά­σεις στη Eurovision του 21ου αιώ­να”. Επι­θε­ώ­ρη­ση Κοι­νω­νι­κών Ερευ­νών, 158, 45–67.

- Παπα­θα­να­σό­που­λος, Σ. (2024). “Η Ελλά­δα στη Eurovision: Πολι­τι­σμι­κή Διπλω­μα­τία και Εθνι­κή Ταυ­τό­τη­τα”. Εκδό­σεις Πατάκη.

- Raykoff, I., & Tobin, R. D. (2023). “A Song for Europe: Popular Music and Politics in the Eurovision Song Contest”. Routledge

- Sandvoss, C. (2023). “European Identity and the Eurovision Song Contest”. Journal of European Cultural Studies, 26(2), 145–163.

- Tragaki, D. (2023). “Empire of Song: Europe and Nation in the Eurovision Song Contest”. Scarecrow Press.

- Vuletic, D. (2022). “Postwar Europe and the Eurovision Song Contest”. Bloomsbury Academic.

 

Βρεί­τε μας και στη σελί­δα μας στο facebook: Η Μου­σι­κή σήμε­ρα Music today