του Μπάμπη Στέρτσου

Η ανακοίνωση που συγκινεί

Σήμε­ρα, μια είδη­ση που προ­κα­λεί  συγκί­νη­ση αλλά και βαθύ προ­βλη­μα­τι­σμό έρχε­ται από την καρ­διά της Πίν­δου, εκεί όπου για δεκα­πέ­ντε χρό­νια χτυ­πού­σε ένας από τους πιο ζωντα­νούς πολι­τι­στι­κούς παλ­μούς της ορει­νής Ελλά­δας. Το Φεστι­βάλ Βωβού­σας, ένας θεσμός που κατά­φε­ρε να συν­δέ­σει τη φύση με την τέχνη και την τοπι­κή ζωή με το ευρύ­τε­ρο πολι­τι­στι­κό γίγνε­σθαι, οδη­γεί­ται σε ανα­στο­λή λει­τουρ­γί­ας με τη μορ­φή που το γνω­ρί­σα­με μέχρι σήμε­ρα. Η ανα­κοί­νω­ση των διορ­γα­νω­τών δεν απο­τε­λεί απλώς μια τυπι­κή ενη­μέ­ρω­ση· συνι­στά έναν ουσια­στι­κό απο­λο­γι­σμό, μια ειλι­κρι­νή κατά­θε­ση αγω­νί­ας, αλλά και μια δια­κρι­τι­κή υπό­σχε­ση ότι αυτή η πορεία δεν έχει κλεί­σει ορι­στι­κά τον κύκλο της.

Η Βωβούσα ως σημείο αναφοράς

Στη μικρή, μακρι­νή και άλλο­τε απο­μο­νω­μέ­νη Βωβού­σα στο ανα­το­λι­κό βλα­χο­ζά­γο­ρο, δίπλα στον Αώο ποτα­μό, γεν­νή­θη­κε κάτι που ξεπέ­ρα­σε τα στε­νά όρια ενός τοπι­κού φεστι­βάλ και απέ­κτη­σε ευρύ­τε­ρη σημα­σία. Απόρ­ροια της συνεί­δη­σης και της δρά­σης μιας δημιουρ­γι­κής ομά­δας πολι­τών που ως πρώ­το μέλη­μα είχαν την προ­στα­σία του Αώου και την ανά­δει­ξη της περιο­χής και του πολι­τι­σμού της εκεί φτιά­χτη­κε κάτι σπου­δαίο. Με το πέρα­σμα των χρό­νων εξε­λί­χθη­κε σε σημείο ανα­φο­ράς για όσους ανα­ζη­τού­σαν μια αυθε­ντι­κή εμπει­ρία πολι­τι­σμού, μακριά από τη μαζι­κό­τη­τα και τις συμ­βά­σεις των αστι­κών κέντρων. Η μου­σι­κή, οι τέχνες, οι ανοι­χτές συζη­τή­σεις, η βαθιά επα­φή με το φυσι­κό τοπίο και κυρί­ως η αίσθη­ση της κοι­νό­τη­τας συνέ­θε­σαν ένα μονα­δι­κό περι­βάλ­λον, μέσα στο οποίο το Ανα­το­λι­κό Ζαγό­ρι ανα­δεί­χθη­κε ως ένας ξεχω­ρι­στός προ­ο­ρι­σμός. Μου­σι­κά σύνο­λα από το εξω­τε­ρι­κό, διε­θνείς  κατα­ξιω­μέ­νοι καλ­λι­τέ­χνες, εννα­λα­κτι­κές δρά­σεις, φωτο­γρα­φία , κινη­μα­το­γρά­φος, δρά­σεις για τα παι­διά και το περι­βάλ­λον και άλλα πολ­λά συνέ­βη­σαν σε αυτά τα κατα­πλη­κτι­κά φεστι­βάλ. Σαν κάποια νεράι­δα, με όλα τα ξωτι­κά του δάσους μαζί, κάθε καλο­καί­ρι να μετα­μόρ­φω­ναν με λαμπε­ρά χρώ­μα­τα αυτή την από­μα­κρη ορει­νή γωνιά του χάρ­τη. Δεν ήταν μόνο οι εκδη­λώ­σεις που προ­σέλ­κυαν τον κόσμο, αλλά η συνο­λι­κή εμπει­ρία που προ­σέ­δω­σε στη Βωβού­σα ταυ­τό­τη­τα και δυνα­μι­κή παρου­σία στον πολι­τι­στι­κό χάρ­τη της χώρας. Η σημα­σία του Φεστι­βάλ Βωβού­σας για την Ήπει­ρο απο­τυ­πώ­νε­ται και στο γεγο­νός ότι είχε τεθεί υπό την αιγί­δα της τότε Προ­έ­δρου της Ελλη­νι­κής Δημο­κρα­τί­ας Κατε­ρί­να Σακελ­λα­ρο­πού­λου, γεγο­νός που επι­βε­βαιώ­νει την ανα­γνώ­ρι­σή του σε ανώ­τα­το θεσμι­κό επί­πε­δο και τον ευρύ­τε­ρο πολι­τι­στι­κό του ρόλο σε εθνι­κή κλίμακα.

Οι δυσκολίες πίσω από την επιτυχία

Πίσω από αυτή τη μακρό­χρο­νη και επι­τυ­χη­μέ­νη δια­δρο­μή, ωστό­σο, υπήρ­χαν δυσκο­λί­ες που με την πάρο­δο του χρό­νου έγι­ναν ολο­έ­να και πιο έντο­νες. Οι διορ­γα­νω­τές επι­ση­μαί­νουν ότι η χρη­μα­το­δό­τη­ση από θεσμι­κούς φορείς, όπως το Υπουρ­γείο Πολι­τι­σμού, η Περι­φέ­ρεια Ηπεί­ρου και ο Δήμος Ζαγο­ρί­ου, δεν ήταν επαρ­κής ώστε να στη­ρί­ξει το εύρος και το όρα­μα των εκδη­λώ­σε­ων. Ταυ­τό­χρο­να, οι χρό­νιες αγκυ­λώ­σεις που χαρα­κτη­ρί­ζουν τις πολι­τι­στι­κές πρω­το­βου­λί­ες στην ελλη­νι­κή περι­φέ­ρεια δεν επέ­τρε­ψαν τη δια­μόρ­φω­ση ενός στα­θε­ρού και βιώ­σι­μου πλαι­σί­ου λει­τουρ­γί­ας. Μέσα από αυτή την πραγ­μα­τι­κό­τη­τα ανα­δει­κνύ­ε­ται ένα ευρύ­τε­ρο πρό­βλη­μα: η ορει­νή και νησιω­τι­κή Ελλά­δα εξα­κο­λου­θεί να αντι­με­τω­πί­ζε­ται ως περι­θώ­ριο, αντί να εντάσ­σε­ται ισό­τι­μα στον σχε­δια­σμό της πολι­τι­στι­κής ανάπτυξης.

Ένας αγώνας ενάντια στην ερήμωση

Η ανα­στο­λή του φεστι­βάλ απο­κτά ακό­μη μεγα­λύ­τε­ρη σημα­σία όταν εντα­χθεί στο ευρύ­τε­ρο κοι­νω­νι­κό και δημο­γρα­φι­κό πλαί­σιο της ελλη­νι­κής υπαί­θρου. Οι διορ­γα­νω­τές δεν περιο­ρί­ζο­νται μόνο στο ζήτη­μα της χρη­μα­το­δό­τη­σης, αλλά ανα­δει­κνύ­ουν βαθύ­τε­ρες αιτί­ες, όπως η αστυ­φι­λία που οδη­γεί στην εγκα­τά­λει­ψη των χωριών, η γήραν­ση του πλη­θυ­σμού που απο­δυ­να­μώ­νει τον κοι­νω­νι­κό ιστό και η περι­βαλ­λο­ντι­κή υπο­βάθ­μι­ση που απει­λεί τα ίδια τα τοπία. Μέσα σε αυτό το πλαί­σιο, το Φεστι­βάλ Βωβού­σας δεν λει­τούρ­γη­σε απλώς ως πολι­τι­στι­κή διορ­γά­νω­ση, αλλά ως μια ουσια­στι­κή πρά­ξη αντί­στα­σης, ως μια προ­σπά­θεια δια­τή­ρη­σης της ζωής, της δημιουρ­γί­ας και της συλ­λο­γι­κό­τη­τας σε έναν τόπο που δοκιμάζεται.

Οι άνθρωποι και η έννοια της κοινότητας

Ιδιαί­τε­ρη βαρύ­τη­τα έχει η ανα­φο­ρά στους ανθρώ­πους που στή­ρι­ξαν αυτή τη δεκα­πε­ντα­ε­τή πορεία. Καλ­λι­τέ­χνες, εθε­λο­ντές, τοπι­κοί φορείς και επαγ­γελ­μα­τί­ες της περιο­χής συνέ­βα­λαν στη δημιουρ­γία ενός ζωντα­νού πολι­τι­στι­κού οργα­νι­σμού που ξεπερ­νού­σε τα όρια μιας απλής διορ­γά­νω­σης. Ξεχω­ρι­στή θέση στην ανα­κοί­νω­ση κατέ­χουν οι οικο­γέ­νειες των βωβου­σιω­τών Αθα­να­σί­ου Στα­γκο­γιάν­νη και Αλέ­κου Δρού­για, των οποί­ων η ανι­διο­τε­λής προ­σφο­ρά απο­τέ­λε­σε θεμέ­λιο της συλ­λο­γι­κής προ­σπά­θειας. Μέσα από τέτοιες ανα­φο­ρές ανα­δει­κνύ­ε­ται με σαφή­νεια ότι η έννοια της κοι­νό­τη­τας δεν είναι μια αφη­ρη­μέ­νη ιδέα, αλλά μια καθη­με­ρι­νή πρά­ξη που στη­ρί­ζε­ται στη συμ­με­το­χή και την προ­σφο­ρά. Εμείς να προ­σθέ­σου­με και την τερά­στια οργα­νω­τι­κή προ­σπά­θεια και την προ­σω­πι­κό­τη­τα των Καμί­λο Νόλ­λα  και Δημή­τρη Δρού­για που κατέ­θε­σαν μεγά­λα κομ­μά­τια της ψυχής του για να έχει επι­τυ­χία αυτό το εγχεί­ρη­μα. Φυσι­κά αυτή η προ­σπά­θεια δεν θα γινό­ταν πρά­ξη  αν δεν υπήρ­χαν δίπλα τους όλοι αυτοί οι άξιοι συνερ­γά­τες τους, οι κάτοι­κοι της Βωβού­σας και τόσοι άλλοι.

Το ανοιχτό ενδεχόμενο της συνέχειας

Παρά τον έντο­να συναι­σθη­μα­τι­κό τόνο της ανα­κοί­νω­σης, η λέξη «ανα­στο­λή» αφή­νει ανοι­χτό το ενδε­χό­με­νο μιας μελ­λο­ντι­κής συνέ­χειας. Το Φεστι­βάλ Βωβού­σας μπο­ρεί να στα­μα­τά με τη μορ­φή που γνω­ρί­σα­με, ωστό­σο το απο­τύ­πω­μα που άφη­σε παρα­μέ­νει ισχυ­ρό και ζωντα­νό. Η ανα­φο­ρά στον Αώος ποτα­μός και στον κοι­νό αγώ­να για τη διά­σω­σή του λει­τουρ­γεί ως υπεν­θύ­μι­ση ότι οι ιδέ­ες και οι αξί­ες που γέν­νη­σαν το φεστι­βάλ εξα­κο­λου­θούν να υπάρχουν.

Ίσως, τελι­κά, να μην πρό­κει­ται για ένα ορι­στι­κό τέλος, αλλά για μια δύσκο­λη παύ­ση, ένα σημείο καμπής που θα οδη­γή­σει σε νέες μορ­φές έκφρα­σης. Μέχρι τότε, η Βωβού­σα και ο Αώος θα συνε­χί­σουν να θυμί­ζουν ότι κάπου, ψηλά στα βου­νά της Πίν­δου, ο πολι­τι­σμός μπο­ρεί να γίνει τρό­πος ζωής.

Παρα­θέ­του­με το πλή­ρες κεί­με­νο της επιστολής:

” Vovousa Festival

Αγα­πη­τοί φίλοι των ψηλών βουνών,