Το μέτρο αξιολόγησης της δημοκρατίας.

γρά­φει ο Βασί­λης Τακτικός

 

Για  τη δημο­κρα­τία όσο και να φαί­νε­ται παρά­δο­ξο δεν υπάρ­χει μια ολοκληρωμένη

καθο­λι­κή θεω­ρία για όλες τις πτυ­χές που την καθο­ρί­ζουν. Υπάρ­χει θεω­ρία για τη

φιλε­λεύ­θε­ρη δημο­κρα­τία, θεω­ρία για τη σοσιαλ­δη­μο­κρα­τία και ο δημοκρατικός

συγκε­ντρω­τι­σμός για την Αρι­στε­ρά. Αυτές οι θεω­ρί­ες είναι μονο­διά­στα­τες και

ελλι­πείς για να ερμη­νεύ­σουν την σύγ­χρο­νη πραγματικότητα.

Αυτός που θέλει να δει την πορεία των πολι­τι­κών εξε­λί­ξε­ων σε σχέ­ση με τη

δημο­κρα­τία θα δυσκο­λευ­τεί πολύ να βρει ένα κοι­νό μέτρο αρχών και αξιο­λό­γη­σης.

 

Αν θέλου­με ένα μέτρο, το μέτρο της δημο­κρα­τί­ας, αυτό είναι ο περιο­ρι­σμός της

ολι­γαρ­χί­ας που είναι το και αντί­θε­τό της, σε όλη την ιστο­ρία της από την στιγ­μή της

γέν­νη­σης στην Αρχαία Αθή­να. Από τότε ένας αδιά­κο­πος πόλε­μος και συμβιβασμοί

όπως συμ­βαί­νει και σήμε­ρα στο πλαί­σιο της αντι­προ­σω­πευ­τι­κής δημοκρατίας.

Πρό­κει­ται για ένα μείγ­μα (μάγ­μα) συγκε­ντρω­τι­κής εξου­σί­ας της οικονομικής

ολι­γαρ­χί­ας και δημο­κρα­τι­κών ατο­μι­κών ελευ­θε­ριών. Οι πολί­τες εκλέ­γουν τους

αντι­προ­σώ­πους τους αλλά προ­φα­νώς δεν κυβερ­νά ο λαός, απλά έχουν την

δυνα­τό­τη­τα ν΄ αλλά­ξουν τους κυβερ­νή­τες κάθε τέσ­σε­ρα χρό­νια. Με αυτή την

αφαί­ρε­ση έχου­με κατ΄ ευφη­μι­σμό δημο­κρα­τία η οποία δοκι­μά­ζε­ται σήμε­ρα. Η

φιλε­λεύ­θε­ρη δημο­κρα­τία που χαρα­κτη­ρί­ζε­ται από τον κοι­νο­βου­λευ­τι­σμό είναι

ακρι­βώς αυτό το μίγ­μα οικο­νο­μι­κής ολι­γαρ­χί­ας και ατο­μι­κών δικαιω­μά­των με

σαφείς απο­στά­σεις από τον ολο­κλη­ρω­τι­σμό. Ιστο­ρι­κά ο κοινοβουλευτισμός

συγκρού­στη­κε με τον ολο­κλη­ρω­τι­σμό και νίκη­σε στο 2ο παγκό­σμιο πόλε­μο έτσι

υπάρ­χει πάντα μια δια­χω­ρι­στι­κή γραμ­μή. Αυτή τη σημα­σία υπερασπίζεται

θεω­ρη­τι­κά μεγά­λος δια­νοη­τής Καρλ Πόπερ , ενώ συγ­χρό­νως είναι ο μεγάλος

θεω­ρη­τι­κός της ανοι­χτής κοι­νω­νί­ας και των δημο­κρα­τι­κών αρχών.

 

Η φιλε­λεύ­θε­ρη θεω­ρία του Πόπερ απαι­τεί πριν απ’ όλα την τιθά­σευ­ση της

εξου­σί­ας, την άρνη­ση του δογ­μα­τι­σμού και τα ολο­κλη­ρω­τι­κά πολι­τι­κά του

υπο­στυ­λώ­μα­τα. Και απαι­τεί από αυτούς που ασκούν εξου­σία σε μια

δημο­κρα­τία, να λογο­δο­τούν για τα έργα τους και την πολι­τι­κή τους: ακριβώς

όπως απαι­τεί η ποπε­ρια­νή επι­στη­μο­λο­γία από κάθε επι­στη­μο­νι­κή θεω­ρία να

δίνει λόγο, να ελέγ­χε­ται για αυτά που εξαγ­γέλ­λει. Το ερώ­τη­μα είναι βέβαια σε

ποιον θα δίνει λόγο αφού δεν μπο­ρεί να δίνει απευ­θεί­ας στο λαό; Στο

κοι­νο­βού­λιο προφανώς.

Το κοι­νο­βού­λιο δεν εκφρά­ζει όμως υπο­χρε­ω­τι­κά την κοι­νω­νία όπως λέει ο

καθη­γη­τής Γιώρ­γος Κοντο­γιώρ­γης. Τι λέει το Σύνταγ­μα; Ο βουλευτής

πολι­τεύ­ε­ται σύμ­φω­να με την συνεί­δη­σή του, ίσως και σύμ­φω­να με τα

συμ­φέ­ρο­ντά του, όχι σύμ­φω­να με την βού­λη­ση όσων τον ψήφι­σαν. Και εντέλει

τι κάνει ο βου­λευ­τής; Εκχω­ρεί την ψήφο του στη βού­λη­ση του αρχη­γού του

κόμ­μα­τός του, προ­κει­μέ­νου να μακροη­με­ρεύ­σει στην πολιτική.

Αν ο βου­λευ­τής εκπρο­σω­πού­σε τους ψηφο­φό­ρους του θα έπρε­πε να πηγαίνει

να τους δίνει λογα­ρια­σμό και οι ψηφο­φό­ροι να του δίνουν εντο­λές. Αυτός που

παίρ­νει εντο­λές δεν μπο­ρεί να απο­φα­σί­ζει εκεί­νος τι θέλει ο ψηφο­φό­ρος. Αν η

κοι­νω­νία ερω­τά­το, θα είχα­με άρα­γε το ίδιο μείγ­μα πολιτικής;

Ο Κ. Καστο­ριά­δης το πάει πιο μακριά. Δημο­κρα­τία λέει σήμε­ρα δεν υπάρχει

που­θε­νά. Υπάρ­χουν το πολύ φιλε­λεύ­θε­ρες ολι­γαρ­χί­ες σε ορι­σμέ­νες χώρες

σχε­τι­κά προ­νο­μιού­χες της δύσης. Μιλούν συνε­χώς για τη δημο­κρα­τία στη

Δύση. Στην πραγ­μα­τι­κό­τη­τα, αυτή η δημο­κρα­τία ισο­δυ­να­μεί με αυτό που κάθε

κλα­σι­κός φιλό­σο­φος θα απο­κα­λού­σε ολι­γαρ­χία, φιλε­λεύ­θε­ρη έστω.

Φυσι­κά υπάρ­χουν οι φιλε­λεύ­θε­ρες πλευ­ρές αυτού του ολιγαρχικού

καθε­στώ­τος, υπάρ­χουν ορι­σμέ­να δικαιώ­μα­τα των ανθρώ­πων και των

πολι­τών, υπάρ­χει ένας λεγό­με­νος ελεύ­θε­ρος τύπος. Με δεδο­μέ­νη την

οικο­λο­γι­κή κρί­ση, την ακραία ανι­σό­τη­τα της κατα­νο­μής των πόρων μεταξύ

πλου­σί­ων και φτω­χών χωρών, την από­λυ­τη σχε­δόν αδυ­να­μία να συνε­χί­σει το

σύστη­μα τη σημε­ρι­νή του πορεία σημειώ­νει πριν 25 χρόνια.

Η κυρί­αρ­χη πολι­τι­κή αντί­λη­ψη έχει ταυ­τί­σει το μέλ­λον του καπι­τα­λι­σμού με τη

δημο­κρα­τία. Το παρου­σιά­ζουν έτσι που όταν βήχει ο καπι­τα­λι­σμός έχει πυρε­τό η

δημο­κρα­τία. Με αυτό το πνεύ­μα οι οικο­νο­μι­κές και πολι­τι­κές ελίτ απο­φεύ­γουν να

μιλούν για τα βαθιά αίτια της οικο­νο­μι­κής κρί­σης και αρέ­σκο­νται να μιλούν για την

κρί­ση της δημο­κρα­τί­ας. Μ΄ αυτό τον τρό­πο λει­τουρ­γού­σε πάντα η οικονομική

ολι­γαρ­χία παρα­πλα­νη­τι­κά. Όταν δεν ασκού­σε βία για την δια­τή­ρη­ση της εξουσίας

και ήθε­λε την συναί­νε­ση δημιουρ­γού­σε την πλά­νη ότι νοιά­ζε­ται για την δημοκρατία

την οποία θέλουν οι πολ­λοί. Έτσι δημιουρ­γεί­ται ιστο­ρι­κά το προ­σω­πείο της τυπικής

δημο­κρα­τί­ας που πίσω βρί­σκο­νται οι ολι­γαρ­χί­ες.

Σήμε­ρα που οικο­νο­μι­κό σύστη­μα βρί­σκε­ται σε βαθιά κρί­ση οι απο­λο­γη­τές του

βγαί­νουν και μας λένε ότι ανη­συ­χούν για τη δημο­κρα­τία και βέβαια δεν είναι άλλοι

από αυτούς «καπε­λώ­νουν» τη δημοκρατία.

Oι δια­κυ­μάν­σεις όμως και οι αντι­νο­μί­ες του καπι­τα­λι­στι­κού συστή­μα­τος δεν

αντα­να­κλούν πάντα αρνη­τι­κά στο επί­πε­δο της δημο­κρα­τί­ας. Οι επι­δρά­σεις είναι

σχε­τι­κές. Μια οικο­νο­μι­κή κρί­ση για παρά­δειγ­μα μπο­ρεί να ενδυ­να­μώ­σει το αίτημα

για εκδη­μο­κρα­τι­σμό και μεταρ­ρυθ­μί­σεις. Βλέ­πε αυτή τη στιγ­μή την Ε. Ε πως

ενι­σχύ­ε­ται η συνερ­γα­σία και αλλη­λεγ­γύη μετα­ξύ των χωρών. Η ταύτιση

καπι­τα­λι­σμού και δημο­κρα­τί­ας είναι λίαν απα­τη­λός ολι­σθη­ρός δρόμος.

Μια κρί­ση μπο­ρεί να οδη­γή­σει στην κατα­στρο­φή, μπο­ρεί όμως να αλλά­ξει άρδην

την πολι­τι­κή ατζέ­ντα και να ενι­σχύ­σει την τάση του εκδημοκρατισμού.

Όλοι αυτοί ξεχνούν ότι η δημο­κρα­τία δεν ορί­ζε­ται από την ελεύ­θε­ρη αγο­ρά, αλλά

από το κοι­νω­νι­κό συμ­βό­λαιο το κοι­νω­νι­κό δίκαιο και την πολι­τι­κή ισό­τη­τα. Ένας

πολί­της μία ψήφος. Οι οικο­νο­μι­κές κρί­σεις  έρχο­νται να μας το θυμίσουν.

Στο τέλος του 20ού αιώ­να, ο Φου­κου­γιά­μα προ­έ­βλε­ψε ότι η δημοκρατική

πολι­τι­κή, οι φιλε­λεύ­θε­ρες αρχές, το κρά­τος δικαί­ου και ο καπι­τα­λι­σμός της

ελεύ­θε­ρης αγο­ράς «ανα­πό­φευ­κτα» θα κατα­κτού­σαν τον κόσμο. Σήμε­ρα αυτή

η οπτι­κή δια­ψεύ­δε­ται από τα γεγο­νό­τα. Έτσι, μετά την κατάρ­ρευ­ση του

φασι­σμού και του κομ­μου­νι­σμού, τώρα και ο φιλε­λευ­θε­ρι­σμός βρί­σκε­ται σε

αδιέ­ξο­δο.

Αντί­θε­τα ο συγ­γρα­φέ­ας Αλβιν Τόφλερ του «τρί­του κύμα­τος» με τα μπεστ

σέλερ που περι­λαμ­βά­νει το «Future Shock», το «The Third Wave» και το

«Powershift», μας δεί­χνει πως αλλά­ζουν οι κώδι­κες στη ζωή στην

εργα­σία, την παρα­γω­γή και το πολι­τι­σμό. Το πέρα­σμα από το δεύτερο

κύμα πολι­τι­σμού που ταυ­τί­ζε­ται με την βιο­μη­χα­νι­κή επο­χή και τον

συγκε­ντρω­τι­σμό της εξου­σί­ας, στο τρί­το κύμα πολι­τι­σμού που έχουμε

μπρο­στά μας και χαρα­κτη­ρί­ζε­ται από ορι­ζό­ντιο συνερ­γα­τι­κό πνεύ­μα της

κοι­νω­νι­κής οικο­νο­μί­ας.  Ο Αλβιν Τόφλερ συγκα­τα­λέ­γε­ται ανά­με­σα στους

κορυ­φαί­ους φου­του­ρι­στές της σύγ­χρο­νης επο­χής που σαρά­ντα χρόνια

μετά επα­λη­θεύ­ο­νται από το πρά­σι­νο κύμα και την ανά­γκη τοπι­κής αλλά

και πλα­νη­τι­κής συνεργασίας.

Εν κατα­κλεί­δι η μονι­στι­κή αντί­λη­ψη στην θεω­ρία δεν ται­ριά­ζει στη

δημο­κρα­τία. Ο όρος «μονι­σμός» χαρα­κτη­ρί­ζει, ως γνω­στόν, κάθε κοσμοθεωρία

που υπο­στη­ρί­ζει τη δημιουρ­γία του κόσμου από μια αρχή, που θα μπο­ρού­σε να είναι

πνευ­μα­τι­κή ή υλική.

Ο φιλευ­θε­ρι­σμός και σοσια­λι­σμός ως ιδε­ο­λο­γί­ες υπο­στή­ρι­ξαν μονι­στι­κές θεωρίες.

Η δημο­κρα­τία δεν προ­έρ­χε­ται από μια τέτοια αρχή αλλά, από την ανθρώπινη

εμπει­ρία και δοκι­μα­σία και επα­λη­θεύ­ε­ται από συγκρι­τι­κά καλύ­τε­ρα τα αποτελέσματα

της.

Ο εκδη­μο­κρα­τι­σμός των πάντων είναι σήμε­ρα η απά­ντη­ση στην οικο­νο­μι­κή κρίση

αλλά και στη κρί­ση της αντι­προ­σω­πευ­τι­κής δημο­κρα­τί­ας του φιλε­λευ­θε­ρι­σμού. Ο

εκδη­μο­κρα­τι­σμός της δικαιο­σύ­νης, ο εκδη­μο­κρα­τι­σμός των πόρων, της ενέργειας,

του περι­βάλ­λο­ντος, παι­δεί­ας της υγεί­ας και του πολιτισμού.

Αυτό θα πρέ­πει να είναι και το μέτρο αξιο­λό­γη­σης της δημοκρατίας.

 

 

 

Ο Βασί­λης Τακτι­κός είναι πολι­τι­κός ανα­λυ­τής και συγ­γρα­φέ­ας βιβλί­ων κοι­νω­νι­κής οικο­νο­μί­ας. Είναι συντο­νι­στής του Πανελ­λή­νιου παρα­τη­ρη­τη­ρί­ου και δικτύ­ου αλλη­λέγ­γυας οικο­νο­μί­ας και βασι­κός ειση­γη­τής στα συνέ­δρια του χώρου. Τελευ­ταία αρθρο­γρα­φεί στις ιστο­σε­λί­δες: i‑loveathens.gr, hellas2day.gr και timesnews.gr

Βρεί­τε μας και στις σελί­δες μας στο Facebook:

Η Πολι­τι­κή σήμερα

Η Σοσιαλ­δη­μο­κρα­τία σήμερα

Η Κοι­νω­νι­κή Οικο­νο­μία σήμερα

hellas2day.gr