Το σοκ των δασμών του Τραμπ και η ενδοκαπιταλιστική σύγκρουση της παγκοσμιοποίησης

του Βασί­λη Τακτικού

Σε μια επο­χή που η παγκο­σμιο­ποί­η­ση φαί­νε­ται να περ­νά την πρώ­τη της σοβα­ρή κρί­ση ταυ­τό­τη­τας, ο Ντό­ναλντ Τραμπ επα­νέρ­χε­ται στο προ­σκή­νιο με ένα ρηξι­κέ­λευ­θο σχέ­διο: την επι­βο­λή μαζι­κών δασμών στα εισα­γό­με­να προ­ϊ­ό­ντα. Μια πολι­τι­κή που, για τους επι­κρι­τές του, μοιά­ζει με οικο­νο­μι­κό ανα­χρο­νι­σμό· για τους υπο­στη­ρι­κτές του, όμως, είναι ένα ανα­γκαίο μέτρο “εθνι­κής επιβίωσης”.

Το σχέ­διο δασμών του  προ­έ­δρου, που , μοιά­ζει περισ­σό­τε­ρο με ανα­τρο­πή των θεμε­λί­ων της σύγ­χρο­νης διε­θνούς οικο­νο­μι­κής τάξης, παρά με απλή προ­ε­κλο­γι­κή τακτι­κή. “Για δεκα­ε­τί­ες, η χώρα μας λεη­λα­τή­θη­κε από έθνη παντού, φίλους και εχθρούς εξί­σου”, δήλω­σε ο Τραμπ, ξεδι­πλώ­νο­ντας το αφή­γη­μά του. “Τώρα ήρθε η ώρα να ευη­με­ρή­σου­με, να μειώ­σου­με τους φόρους και να πλη­ρώ­σου­με το εθνι­κό μας χρέος”.

Πίσω από τις λέξεις

Η κρι­τι­κή που δέχε­ται δεν είναι τυχαία. Οι ηγε­τι­κές ελίτ της παγκο­σμιο­ποί­η­σης –πολυ­ε­θνι­κά συμ­φέ­ρο­ντα, διε­θνείς επεν­δυ­τι­κοί οίκοι, και τρα­πε­ζι­κά think tanks– επι­μέ­νουν ότι ο προ­στα­τευ­τι­σμός είναι κατα­στρο­φι­κός. Οι αγο­ρές αντι­δρούν ήδη νευ­ρι­κά, με το χρη­μα­τι­στή­ριο να μετρά απώ­λειες και το δολά­ριο να δέχε­ται πιέ­σεις. Όμως, είναι αυτή πραγ­μα­τι­κά η “ζημιά” που προ­κα­λεί ο Τραμπ;

Ίσως όχι. Ίσως, αντι­θέ­τως, αυτός να είναι ο απώ­τε­ρος στό­χος: με μια ισχυ­ρή υπο­τί­μη­ση του δολα­ρί­ου, το κολοσ­σιαίο δημό­σιο χρέ­ος των ΗΠΑ –που ξεπερ­νά τα 34 τρι­σε­κα­τομ­μύ­ρια δολά­ρια– απο­μειώ­νε­ται ουσια­στι­κά σε πραγ­μα­τι­κούς όρους. Κι αν οι επεν­δυ­τές δυσα­να­σχε­τούν, το αμε­ρι­κα­νι­κό κρά­τος απο­πλη­ρώ­νει “φθη­νό­τε­ρο” χρέ­ος, ενι­σχύ­ο­ντας ταυ­τό­χρο­να την εσω­τε­ρι­κή παραγωγή.

Η “άυλη” οικο­νο­μία της χρη­μα­το­πι­στω­τι­κής Αμερικής

Η αμε­ρι­κα­νι­κή οικο­νο­μία από τη δεκα­ε­τία του ’90 εγκα­τέ­λει­ψε στα­δια­κά τη βιο­μη­χα­νι­κή της βάση, προ­σα­να­το­λι­ζό­με­νη στην “άυλη οικο­νο­μία”: τις χρη­μα­το­πι­στω­τι­κές υπη­ρε­σί­ες, τις τεχνο­λο­γι­κές πλατ­φόρ­μες και το παγκό­σμιο branding. Το τίμη­μα αυτής της στρα­τη­γι­κής ήταν η απο­βιο­μη­χά­νι­ση, η αύξη­ση των κοι­νω­νι­κών ανι­σο­τή­των και η εξάρ­τη­ση από φθη­νά εργα­τι­κά χέρια της Ασίας.

Η μετα­φο­ρά του παρα­γω­γι­κού κεφα­λαί­ου στην Κίνα και σε άλλες χώρες με χαμη­λό κόστος εργα­σί­ας έφε­ρε, πράγ­μα­τι, μια μακρά περί­ο­δο κερ­δών για τις ελίτ. Αλλά ταυ­τό­χρο­να επέ­φε­ρε κοι­νω­νι­κή διά­βρω­ση στις παρα­δο­σια­κές εργα­τι­κές τάξεις των ΗΠΑ, ειδι­κά στη λεγό­με­νη “Rust Belt” – τις βιο­μη­χα­νι­κές πολι­τεί­ες που έμει­ναν με εγκα­τα­λειμ­μέ­να εργο­στά­σια και υψη­λά ποσο­στά ανεργίας.

Προ­στα­τευ­τι­σμός ή αναδιάρθρωση;

Ο Τραμπ προ­σπα­θεί να απα­ντή­σει σε αυτή την κοι­νω­νι­κή πραγ­μα­τι­κό­τη­τα με έναν νέο οικο­νο­μι­κό εθνι­κι­σμό. Θέλει να φέρει πίσω τα εργο­στά­σια και τις δου­λειές, να ενι­σχύ­σει την εσω­τε­ρι­κή ζήτη­ση και να εξα­γά­γει λιγό­τε­ρα δολά­ρια – όχι μόνο προ­ϊ­ό­ντα. Πρό­κει­ται για μια πολι­τι­κή που μοιά­ζει “παλιο­μο­δί­τι­κη”, αλλά για πολ­λούς Αμε­ρι­κα­νούς είναι μια ρεα­λι­στι­κή ελπίδα.

Όμως η παγκό­σμια οικο­νο­μία δεν είναι μονο­σή­μα­ντη. Η Κίνα, για παρά­δειγ­μα, δεν είναι εύκο­λος αντί­πα­λος. Μέσα στο πλαί­σιο του κρα­τι­κού καπι­τα­λι­σμού, δια­θέ­τει ήδη προ­στα­τευ­τι­σμό και ισχυ­ρό έλεγ­χο στη βιο­μη­χα­νι­κή της παρα­γω­γή. Δια­θέ­τει τις πρώ­τες ύλες, την τεχνο­γνω­σία και τις αγο­ρές – και, το κυριό­τε­ρο, τα προ­ϊ­ό­ντα της είναι ανα­γκαία για τις προηγ­μέ­νες οικο­νο­μί­ες της Δύσης. Δεν μπο­ρεί να αντι­κα­τα­στα­θεί εύκο­λα, ούτε να πιε­στεί στρα­τη­γι­κά χωρίς σοβα­ρές απώ­λειες και για τις ΗΠΑ.

Το πραγ­μα­τι­κό δια­κύ­βευ­μα, τελι­κά, δεν είναι απλώς εμπο­ρι­κό. Είναι ιδε­ο­λο­γι­κό και πολι­τι­κό. Ζού­με μια ενδο­κα­πι­τα­λι­στι­κή σύγκρου­ση, όπου τα συμ­φέ­ρο­ντα της χρη­μα­το­πι­στω­τι­κής παγκο­σμιο­ποί­η­σης συγκρού­ο­νται με εκεί­να του βιο­μη­χα­νι­κού προ­στα­τευ­τι­σμού. Η πολι­τι­κή Τραμπ εκφρά­ζει αυτή τη βαθιά ρωγ­μή: μια μάχη για το ποιο μοντέ­λο καπι­τα­λι­σμού θα επι­κρα­τή­σει στον 21ο αιώνα.

Είναι αλή­θεια ότι ο προ­στα­τευ­τι­σμός ενέ­χει κιν­δύ­νους – πλη­θω­ρι­σμό, διε­θνή απο­μό­νω­ση, αντι­ποί­νων δασμούς. Αλλά ίσως είναι και η μονα­δι­κή οδός επι­βί­ω­σης για μια υπερ­χρε­ω­μέ­νη υπερ­δύ­να­μη που βλέ­πει την οικο­νο­μι­κή της υπε­ρο­χή να κλονίζεται.

Κι αν τελι­κά ο Τραμπ, με όλα του τα ελατ­τώ­μα­τα, εκφρά­ζει αυτή την “ανά­γκη της Ιστο­ρί­ας”, τότε το ερώ­τη­μα δεν είναι αν θα κατα­φέ­ρει . Αλλά ποιος θα μπο­ρέ­σει –πραγ­μα­τι­κά– να τον στα­μα­τή­σει το σπι­ράλ του δημο­σί­ου χρέ­ους και  την παρακ­μή της Αμε­ρι­κά­νι­κης οικονομίας.

Ο Βασί­λης Τακτι­κός είναι πολι­τι­κός ανα­λυ­τής και συγ­γρα­φέ­ας βιβλί­ων κοι­νω­νι­κής οικο­νο­μί­ας. Είναι συντο­νι­στής του Πανελ­λή­νιου παρα­τη­ρη­τη­ρί­ου και δικτύ­ου αλλη­λέγ­γυας οικο­νο­μί­ας και βασι­κός ειση­γη­τής στα συνέ­δρια του χώρου. Τελευ­ταία αρθρο­γρα­φεί στις ιστο­σε­λί­δες: i‑loveathens.gr, hellas2day.gr και timesnews.gr

 

Βρεί­τε μας και στη σελί­δα μας στο facebook: Η Πολι­τι­κή σήμερα