Σάββατο του Λαζάρου – Το προανάκρουσμα της Λαμπρής

του Στέρ­τσου Χαράλαμπου

«Ήρθε ο Λάζα­ρος, ήρθαν τα Βάγια,
ήρθ’ η Κυρια­κή που τρων τα ψάρια.
Σήκω Λάζα­ρε και μην κοι­μά­σαι,
ήρθε η μάνα σου από την Πόλη…»

Με αυτό το χαρ­μό­συ­νο τρα­γού­δι ξεκι­νού­σε για αιώ­νες σε κάθε γωνιά της Ελλά­δας το Σάβ­βα­το του Λαζά­ρου, μια μέρα που συν­δυά­ζει τη χρι­στια­νι­κή πίστη με τη λαϊ­κή παρά­δο­ση και τη γιορ­τή της άνοιξης.

Ο Λάζαρος ως σύμβολο Ανάστασης

Η Ανά­στα­ση του Λαζά­ρου από τον Χρι­στό, λίγες μέρες πριν από το Πάθος, σημα­το­δο­τεί τη νίκη της ζωής πάνω στον θάνα­το. Δεν είναι τυχαίο ότι αυτή η ημέ­ρα τιμά­ται με ξεχω­ρι­στό τρό­πο από την Ορθό­δο­ξη Εκκλη­σία και συνο­δεύ­ε­ται από λαϊ­κά δρώ­με­να που προ­α­ναγ­γέλ­λουν τη Μεγά­λη Εβδομάδα.

Στην Ήπει­ρο, στη Μακε­δο­νία, στη Θεσ­σα­λία και σε πολ­λά νησιά, ο εορ­τα­σμός του Λαζά­ρου έχει έντο­να λαο­γρα­φι­κά στοι­χεία, με κυρί­αρ­χες πρω­τα­γω­νί­στριες τις «Λαζα­ρί­νες».

Οι Λαζαρίνες και τα έθιμα του Σαββάτου

Οι Λαζα­ρί­νες ήταν κορί­τσια μικρής ηλι­κί­ας, τα οποία ντύ­νο­νταν με παρα­δο­σια­κές στο­λές ή γιορ­τι­νά ρού­χα, στό­λι­ζαν τα μαλ­λιά τους με λου­λού­δια και κρα­τού­σαν καλα­θά­κια γεμά­τα άνθη, σύμ­βο­λο της άνοι­ξης και της αναγέννησης.

Την παρα­μο­νή της γιορ­τής, μαζεύ­ο­νταν στα λιβά­δια ή στις αυλές των σπι­τιών για να μαζέ­ψουν λου­λού­δια. Με αυτά δια­κο­σμού­σαν τα καλα­θά­κια τους και προ­ε­τοι­μά­ζο­νταν για την περιο­δεία τους. Από σπί­τι σε σπί­τι τρα­γου­δού­σαν τα κάλα­ντα του Λαζά­ρου, σκορ­πώ­ντας χαμό­γε­λα και ευχές. Οι κάτοι­κοι τις υπο­δέ­χο­νταν με φιλο­ξε­νία και τις αντά­μει­βαν με αυγά, φρού­τα, γλυ­κί­σμα­τα ή και μικρά χρη­μα­τι­κά ποσά.

Σε ορι­σμέ­να μέρη της Βόρειας Ελλά­δας, η γιορ­τή των Λαζα­ρί­νων είχε χαρα­κτή­ρα σχε­δόν τελε­τουρ­γι­κό, με ειδι­κά τρα­γού­δια, χορούς και μάλι­στα δια­γω­νι­σμούς μετα­ξύ των κορι­τσιών για το πιο όμορ­φα στο­λι­σμέ­νο καλαθάκι.

Η σημασία του εθίμου σήμερα

Το έθι­μο των Λαζα­ρί­νων, αν και φθί­νει σε πολ­λά αστι­κά κέντρα, επι­βιώ­νει με ζωντά­νια στην ελλη­νι­κή επαρ­χία, ιδιαί­τε­ρα στα χωριά της Μακε­δο­νί­ας, της Θεσ­σα­λί­ας, της Ηπεί­ρου και της Κρή­της. Είναι μια υπεν­θύ­μι­ση του πώς η παρά­δο­ση μπο­ρεί να συνυ­πάρ­χει με τη θρη­σκευ­τι­κή πίστη, δια­τη­ρώ­ντας τον συναι­σθη­μα­τι­κό και πολι­τι­σμι­κό ιστό της κοινότητας.

Το Σάβ­βα­το του Λαζά­ρου δεν είναι απλώς μια εορ­τή. Είναι η γιορ­τή της παι­δι­κής χαράς, της προ­σμο­νής, της ζωής που νικά, της γης που ανθί­ζει. Είναι το ξεκί­νη­μα μιας πορεί­ας που οδη­γεί στη Λαμπρή.

---

Πηγές και Βιβλιογραφία

• Δ. Λου­κά­τος, Πασχα­λι­νά και της Άνοι­ξης, Εκδ. Φιλιπ­πό­τη, Αθή­να 1980.

• Γ. Αικα­τε­ρι­νί­δης, Λαο­γρα­φι­κά και Εθνο­λο­γι­κά Σύμ­μει­κτα, Εκδ. Παπα­δή­μας, 1998.

• Καλ­λιό­πη Παπαη­λί­ου, Λαζα­ρί­νες: Το Πασχα­λι­νό Έθι­μο στα Βλα­χο­χώ­ρια της Πίν­δου, περιοδ. «Ελλη­νι­κή Λαο­γρα­φία», τόμος 27, 1976.

• Ψηφια­κό Αρχείο Λαο­γρα­φί­ας της Ακα­δη­μί­ας Αθη­νών: http://www.lit.auth.gr/lab/folklore

• Προ­φο­ρι­κές μαρ­τυ­ρί­ες από την περιο­χή της Κόνι­τσας και του Ζαγο­ρί­ου (2023

Βρεί­τε μας και στη σελί­δα μας στο Facebook: Παρά­δο­ση Ηθη και Εθι­μα σήμερα