Πρώτη Μαΐου: Δεν είναι αργία, είναι απεργία!

Από τη Χέι­μαρ­κετ του Σικά­γο στη Θεσ­σα­λο­νί­κη του 1936 – Η Πρω­το­μα­γιά ως ημέ­ρα μνή­μης, αντί­στα­σης και διεκδίκησης

 γρά­φει η Μιρά­ντα Εξάρχου

Η Πρω­το­μα­γιά είναι για πολ­λούς απλώς μια ευκαι­ρία για εκδρο­μές, ξεκού­ρα­ση ή μαγιά­τι­κα στε­φά­νια. Όμως, πίσω από τον εορ­τα­στι­κό της χαρα­κτή­ρα, κρύ­βε­ται μια βαθιά ιστο­ρία αγώ­νων, θυσιών και αίμα­τος, που τη μετέ­τρε­ψαν σε σύμ­βο­λο της παγκό­σμιας εργα­τι­κής τάξης.

Η αρχή: Σικάγο, 1886 – Ο αγώνας για το οκτάωρο

                Μετά την  έκρη­ξη βόμ­βας ακο­λού­θη­σαν συγκρού­σεις στην πλα­τεία Χέιμαρκετ.

Στην Αμε­ρι­κή του 19ου αιώ­να, οι εργά­τες δού­λευαν σε εξο­ντω­τι­κές συν­θή­κες: 12–16 ώρες την ημέ­ρα, χωρίς ανά­παυ­ση, συχνά με πενι­χρή αμοι­βή. Το αίτη­μα για οκτά­ω­ρη εργα­σία είχε ήδη αρχί­σει να φου­ντώ­νει και ορί­στη­κε η 1η Μαΐ­ου 1886 ως ημέ­ρα μαζι­κών απερ­για­κών κινητοποιήσεων.

Στο Σικά­γο, εκα­το­ντά­δες χιλιά­δες εργά­τες κατέ­βη­καν στους δρό­μους. Η απερ­γία εξε­λί­χθη­κε σε συγκρού­σεις, και στις 4 Μαΐ­ου σημειώ­θη­κε η σφα­γή της πλα­τεί­ας Χέι­μαρ­κετ. Μια βόμ­βα έπε­σε ανά­με­σα σε αστυ­νο­μι­κούς, οι οποί­οι απά­ντη­σαν με πυρο­βο­λι­σμούς, σκο­τώ­νο­ντας και τραυ­μα­τί­ζο­ντας δεκάδες.

Ακο­λού­θη­σαν συλ­λή­ψεις αναρ­χι­κών ηγε­τών και κατα­δί­κες σε θάνα­το χωρίς επαρ­κή στοι­χεία, προ­κα­λώ­ντας διε­θνή κατα­κραυ­γή και ενι­σχύ­ο­ντας την εργα­τι­κή αλληλεγγύη.

Το 1889 η Πρωτομαγιά γίνεται παγκόσμια

Η Δεύ­τε­ρη Σοσια­λι­στι­κή Διε­θνής, σε συνέ­δριό της στο Παρί­σι το 1889, ανα­κή­ρυ­ξε την 1η Μαΐ­ου ως Παγκό­σμια Ημέ­ρα των Εργα­τών, προς τιμήν των γεγο­νό­των του Σικά­γου. Από τότε, κάθε χρό­νο, εργα­ζό­με­νοι σε όλο τον κόσμο κατε­βαί­νουν σε πορεί­ες, απερ­γί­ες και δια­δη­λώ­σεις, διεκ­δι­κώ­ντας καλύ­τε­ρες συν­θή­κες εργασίας.

Η Πρωτομαγιά στην Ελλάδα – Από το 1893 στο σήμερα

Η πρώ­τη ελλη­νι­κή εργα­τι­κή Πρω­το­μα­γιά γιορ­τά­στη­κε την Κυρια­κή 1 Μαΐ­ου 1893 στο Πανα­θη­ναϊ­κό Στά­διο, με πρω­το­βου­λία του σοσια­λι­στή Σταύ­ρου Καλ­λέρ­γη. Παρά τη μικρή συμ­με­το­χή, τα αιτή­μα­τα ήταν σαφή:
οκτά­ω­ρο, Κυρια­κά­τι­κη αργία, σύντα­ξη και προ­στα­σία των εργα­τών.

Το 1936, η Πρω­το­μα­γιά βάφτη­κε με αίμα στη Θεσ­σα­λο­νί­κη. Οι καπνερ­γά­τες βρί­σκο­νταν σε πολυ­ή­με­ρη απερ­γία. Στις 9 Μαΐ­ου, η αστυ­νο­μία άνοι­ξε πυρ κατά των δια­δη­λω­τών, σκο­τώ­νο­ντας του­λά­χι­στον 12 εργά­τες και τραυ­μα­τί­ζο­ντας δεκάδες.

Η φωτο­γρα­φία της μάνας του νεκρού Τάσου Τού­ση που θρη­νεί τον γιο της, ενέ­πνευ­σε τον Γιάν­νη Ρίτσο να γρά­ψει τον «Επι­τά­φιο», που αργό­τε­ρα μελο­ποι­ή­θη­κε από τον Μίκη Θεοδωράκη.

«Παι­δί μου, σπλά­χνο των σπλά­χνων μου, καρ­δού­λα της καρ­διάς μου…» – Γιάν­νης Ρίτσος

Κατά τη διάρ­κεια της Χού­ντας, οι εορ­τα­σμοί απα­γο­ρεύ­τη­καν. Η Πρω­το­μα­γιά καθιε­ρώ­θη­κε επι­σή­μως ως εργα­τι­κή αργία μετά τη Μετα­πο­λί­τευ­ση, χωρίς ποτέ να χάσει το συμ­βο­λι­κό της φορτίο.

Η Πρωτομαγιά σήμερα – Αγώνας ή ανάμνηση;

Στη σημε­ρι­νή επο­χή, όπου οι μορ­φές εργα­σί­ας αλλά­ζουν, η εργα­σια­κή ανα­σφά­λεια, η επι­σφά­λεια και η υπε­ρερ­γα­σία επι­στρέ­φουν από την… πίσω πόρ­τα. Η Πρω­το­μα­γιά υπεν­θυ­μί­ζει ότι τα δικαιώ­μα­τα δεν χαρί­στη­καν – κερ­δή­θη­καν με αίμα, οργά­νω­ση και αγώ­να.

Η φρά­ση «Δεν είναι αργία, είναι απερ­γία» δεν είναι απλώς ένα σύν­θη­μα. Είναι μια υπεν­θύ­μι­ση της ιστο­ρί­ας, της ταυ­τό­τη­τας και της αξιο­πρέ­πειας της εργα­σί­ας. Δεν ξεχνά­με τους μάρ­τυ­ρες του Σικά­γου, τους καπνερ­γά­τες της Θεσ­σα­λο­νί­κης, τους απερ­γούς που φυλα­κί­στη­καν, διώ­χθη­καν ή και εκτε­λέ­στη­καν.

Γιατί ακόμα και σήμερα…

• Ο αγώ­νας για δίκαιους μισθούς και ανθρώ­πι­νο ωρά­ριο συνεχίζεται.

• Η εργα­τι­κή νομο­θε­σία αμφισβητείται.

• Η συλ­λο­γι­κή διεκ­δί­κη­ση αποδυναμώνεται.

Η 1η Μαΐ­ου δεν είναι μόνο παρελ­θόν. Είναι και μέλ­λον.

---

📚 Πηγές και Βιβλιογραφία:

1. Ριζο­σπά­στης (2006). Πρω­το­μα­γιά 1936 — Το αιμα­το­βαμ­μέ­νο πρό­σω­πο του καπνερ­γά­τη.

2. Εργα­τι­κό Κέντρο Αθή­νας (2021). Ιστο­ρι­κή ανα­δρο­μή Πρω­το­μα­γιάς.

3. Roediger, D., & Foner, P. (1986). Our Own Time: A History of American Labor and the Working Day.

4. Ritsos, G. (1936). Επι­τά­φιος.

5. Νεώ­τε­ρη Ελλη­νι­κή Ιστο­ρία, ΕΙΕ (Ινστι­τού­το Νεο­ελ­λη­νι­κών Ερευνών).

Βρεί­τε μας και στη σελί­δα μας στο Facebook: Η Εργα­σία σήμερα