ΓΙΑ ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΤΟΝ ΣΙΔΗΡΟΔΡΟΜΟ

του  Χαρά­λα­μπου Στέρτσου

Η υλο­ποί­η­ση της ασφά­λειας στο σιδη­ρο­δρο­μι­κό δίκτυο μιας χώρας απαι­τεί την ανά­πτυ­ξη ολο­κλη­ρω­μέ­νων πολι­τι­κών που να  καλύ­πτουν όλους τους τομείς λει­τουρ­γί­ας, από τις υπο­δο­μές έως το προ­σω­πι­κό και τη χρή­ση τεχνο­λο­γί­ας. Οι απαι­τού­με­νες πολι­τι­κές περι­γρά­φο­νται ανα­λυ­τι­κά παρα­κά­τω και είναι οι εξής:

1. Ενί­σχυ­ση του Ρυθ­μι­στι­κού Πλαισίου

Η θεμε­λί­ω­ση της ασφά­λειας ξεκι­νά από ένα ισχυ­ρό νομι­κό και κανο­νι­στι­κό πλαί­σιο. Θα πρέ­πει να θεσπι­στούν εθνι­κά πρό­τυ­πα ασφα­λεί­ας που να ορί­ζουν τις ελά­χι­στες δεσμεύ­σεις για την κατα­σκευή, τη συντή­ρη­ση και την λει­τουρ­γία των σιδη­ρο­δρο­μι­κών γραμ­μών, των σταθ­μών και του εξο­πλι­σμού. Παράλ­λη­λα, το ρυθ­μι­στι­κό πλαί­σιο πρέ­πει να επι­και­ρο­ποιεί­ται συνε­χώς, ώστε να λαμ­βά­νει υπό­ψη την πρό­ο­δο της τεχνο­λο­γί­ας και τις νέες προ­κλή­σεις. Είναι επί­σης κρί­σι­μο να καθο­ρι­στούν σαφείς ρόλοι και ευθύ­νες μετα­ξύ των παρό­χων σιδη­ρο­δρο­μι­κών υπη­ρε­σιών, των δια­χει­ρι­στών του δικτύ­ου και των αρμό­διων επο­πτι­κών αρχών, ώστε να απο­φεύ­γο­νται κενά ευθύνης.

2. Επεν­δύ­σεις στις Υποδομές

Η κατά­στα­ση των υπο­δο­μών είναι θεμε­λιώ­δης για την ασφά­λεια του σιδη­ρο­δρο­μι­κού δικτύ­ου. Θα πρέ­πει να πραγ­μα­το­ποι­η­θούν εκτε­τα­μέ­νες επεν­δύ­σεις για την ανα­βάθ­μι­ση των υπαρ­χου­σών γραμ­μών, ώστε να μειω­θεί η πιθα­νό­τη­τα ατυ­χη­μά­των, όπως εκτρο­χια­σμοί ή συγκρού­σεις. Η εγκα­τά­στα­ση σύγ­χρο­νων συστη­μά­των σημα­το­δό­τη­σης, που βασί­ζο­νται σε ηλε­κτρο­νι­κές και αυτό­μα­τες τεχνο­λο­γί­ες, μπο­ρεί να συμ­βά­λει στην καλύ­τε­ρη δια­χεί­ρι­ση της κυκλο­φο­ρί­ας και στην απο­τρο­πή ατυ­χη­μά­των. Παράλ­λη­λα, η τακτι­κή συντή­ρη­ση όλων των υπο­δο­μών, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων των γεφυ­ρών, των σηράγ­γων και των σταθ­μών, είναι απα­ραί­τη­τη για την πρό­λη­ψη φθο­ρών που θα μπο­ρού­σαν να προ­κα­λέ­σουν κινδύνους.

3. Χρή­ση Προηγ­μέ­νης Τεχνολογίας

Η τεχνο­λο­γία παί­ζει κεντρι­κό ρόλο στη βελ­τί­ω­ση της ασφά­λειας. Τα σύγ­χρο­να σιδη­ρο­δρο­μι­κά δίκτυα μπο­ρούν να επω­φε­λη­θούν από αυτο­μα­το­ποι­η­μέ­να συστή­μα­τα ανί­χνευ­σης προ­βλη­μά­των, όπως αστο­χί­ες στις ράγες ή μηχα­νι­κές βλά­βες στα τρέ­να. Επι­πλέ­ον, η τοπο­θέ­τη­ση καμε­ρών ασφα­λεί­ας στους σταθ­μούς, στα τρέ­να και κατά μήκος των γραμ­μών μπο­ρεί να βοη­θή­σει στην παρα­κο­λού­θη­ση του δικτύ­ου και στην απο­τρο­πή εγκλη­μα­τι­κών ή επι­κίν­δυ­νων ενερ­γειών. Συστή­μα­τα έγκαι­ρης  προει­δο­ποί­η­σης για φυσι­κούς κιν­δύ­νους, όπως κατο­λι­σθή­σεις ή πλημ­μύ­ρες, μπο­ρούν να σώσουν ζωές, ενώ οι  νέες τεχνο­λο­γί­ες ακι­νη­το­ποί­η­σης του συρ­μού  μπο­ρούν να απο­τρέ­ψουν  συγκρού­σεις και ατυ­χή περιστατικά

4. Εκπαί­δευ­ση και Δια­χεί­ρι­ση Προσωπικού

Η κατάλ­λη­λη εκπαί­δευ­ση του προ­σω­πι­κού είναι κρί­σι­μη για την ασφά­λεια του δικτύ­ου. Όλοι οι εργα­ζό­με­νοι, από τους μηχα­νο­δη­γούς έως το προ­σω­πι­κό συντή­ρη­σης και τους ελεγ­κτές κυκλο­φο­ρί­ας, πρέ­πει να λαμ­βά­νουν εκπαί­δευ­ση υψη­λού επι­πέ­δου. Επι­πλέ­ον, είναι απα­ραί­τη­τη η τακτι­κή επι­μόρ­φω­ση, ώστε οι εργα­ζό­με­νοι να παρα­μέ­νουν ενή­με­ροι για τις νέες τεχνο­λο­γί­ες και τα επι­και­ρο­ποι­η­μέ­να πρω­τό­κολ­λα ασφα­λεί­ας. Ιδιαί­τε­ρη σημα­σία έχει η δια­χεί­ρι­ση των ωρα­ρί­ων εργα­σί­ας, ώστε να απο­φεύ­γο­νται φαι­νό­με­να κόπω­σης που θα μπο­ρού­σαν να οδηγήσουν

5. Σχε­δια­σμός για Αντι­με­τώ­πι­ση Εκτά­κτων Αναγκών

Η προ­ε­τοι­μα­σία για την αντι­με­τώ­πι­ση κρί­σε­ων είναι ουσια­στι­κό στοι­χείο της πολι­τι­κής ασφα­λεί­ας. Θα πρέ­πει να καταρ­τι­στούν πλά­να δια­χεί­ρι­σης κρί­σε­ων που να περι­λαμ­βά­νουν σαφείς δια­δι­κα­σί­ες για τις περι­πτώ­σεις ατυ­χη­μά­των, φυσι­κών κατα­στρο­φών ή άλλων εκτά­κτων περι­στα­τι­κών. Τα τρέ­να και οι σταθ­μοί πρέ­πει να είναι εξο­πλι­σμέ­να με πρώ­τες  βοή­θειες και συσκευ­ές πυρό­σβε­σης. Επι­πλέ­ον, οι ασκή­σεις ετοι­μό­τη­τας, στις οποί­ες θα συμ­με­τέ­χουν τόσο το προ­σω­πι­κό όσο και οι τοπι­κές αρχές, θα βοη­θή­σουν στη βελ­τί­ω­ση του συντο­νι­σμού και της ταχύ­τη­τας αντί­δρα­σης σε πραγ­μα­τι­κές καταστάσεις.

6. Επο­πτεία και Έλεγχος

Η διαρ­κής επο­πτεία του σιδη­ρο­δρο­μι­κού δικτύ­ου είναι απα­ραί­τη­τη για τη δια­τή­ρη­ση της ασφά­λειας. Θα πρέ­πει να διε­νερ­γού­νται συχνές επι­θε­ω­ρή­σεις από ανε­ξάρ­τη­τους φορείς, οι οποί­ες να εστιά­ζουν τόσο στις φυσι­κές υπο­δο­μές όσο και στον εξο­πλι­σμό. Τα απο­τε­λέ­σμα­τα των επι­θε­ω­ρή­σε­ων πρέ­πει να κατα­γρά­φο­νται και να ισχύ­ουν για τη βελ­τί­ω­ση της ασφά­λειας. Παράλ­λη­λα, η συστη­μα­τι­κή αξιο­λό­γη­ση κιν­δύ­νων θα βοη­θή­σει στον εντο­πι­σμό πιθα­νών προ­βλη­μά­των πριν αυτά οδη­γή­σουν σε ατυχήματα.

7. Συστή­μα­τα Δια­χεί­ρι­σης Ασφάλειας

Τα συστή­μα­τα ασφά­λειας στον σιδη­ρό­δρο­μο και στα τρέ­να είναι κρί­σι­μης σημα­σί­ας για την πρό­λη­ψη ατυ­χη­μά­των και την προ­στα­σία των επι­βα­τών. Κάθε σύγ­χρο­νος σιδη­ρό­δρο­μος πρέ­πει να δια­θέ­τει προηγ­μέ­να συστή­μα­τα σημα­το­δό­τη­σης και ελέγ­χου της κυκλο­φο­ρί­ας (όπως το ETCS — Ευρω­παϊ­κό Σύστη­μα Ελέγ­χου Τρέ­νων), τα οποία εξα­σφα­λί­ζουν ότι τα τρέ­να κινού­νται με ασφά­λεια και τηρούν τα προ­βλε­πό­με­να όρια ταχύ­τη­τας. Επί­σης, οι αισθή­σεις ανί­χνευ­σης εμπο­δί­ων και οι κάμε­ρες επι­τή­ρη­σης στις γραμ­μές ενι­σχύ­ουν την άμε­ση απά­ντη­ση σε επι­κίν­δυ­νες καταστάσεις.

Σημα­ντι­κός είναι και ο ρόλος των συστη­μά­των επι­κοι­νω­νί­ας, που δια­σφα­λί­ζουν τη συνε­χή σύν­δε­ση μετα­ξύ του κέντρου ελέγ­χου και των μηχα­νο­δη­γών. Επι­πλέ­ον, η εκπαί­δευ­ση του προ­σω­πι­κού σε θέμα­τα ασφά­λειας, καθώς και οι τακτι­κοί έλεγ­χοι και οι συντη­ρή­σεις του εξο­πλι­σμού, είναι απα­ραί­τη­τες προ­ϋ­πο­θέ­σεις για την απο­φυ­γή τεχνι­κών βλα­βών. Με τη σωστή εφαρ­μο­γή αυτών των μέτρων, οι σιδη­ρό­δρο­μοι μπο­ρούν να απο­τε­λούν έναν από τους ασφα­λέ­στε­ρους τρό­πους μεταφοράς.

8. Εθνι­κοί Κανό­νες Ασφαλείας

Οι εθνι­κοί κανό­νες ασφά­λειας που εφαρ­μό­ζουν κάθε κρά­τος-μέλος της Ευρω­παϊ­κής Ένω­σης είναι θεμε­λιώ­δους σημα­σί­ας για τη δια­σφά­λι­ση της προ­στα­σί­ας των πολι­τών και της δημό­σιας υπο­δο­μής. Σύμ­φω­να με την ευρω­παϊ­κή νομο­θε­σία, κάθε χώρα οφεί­λει να εναρ­μο­νί­σει τις οδη­γί­ες της ΕΕ, δια­σφα­λί­ζο­ντας παράλ­λη­λα την προ­σαρ­μο­γή τους στις ιδιαί­τε­ρες συν­θή­κες του εθνι­κού περιβάλλοντος.

Οι κανό­νες αυτοί καλύ­πτουν τομείς όπως οι μετα­φο­ρές, η ενέρ­γεια, η προ­στα­σία από φυσι­κές κατα­στρο­φές και η δια­χεί­ρι­ση επι­κίν­δυ­νων υλι­κών. Ενδει­κτι­κά, οι εθνι­κές αρχές πρέ­πει να εφαρ­μό­ζουν αυστη­ρά πρό­τυ­πα για την ασφά­λεια στις μετα­φο­ρές (π.χ. στους σιδη­ρό­δρο­μους και στις αερο­με­τα­φο­ρές) και να συμ­μορ­φώ­νο­νται με αυτούς.

Επι­πλέ­ον, κάθε κρά­τος πρέ­πει να δια­θέ­τει μηχα­νι­σμούς ελέγ­χου, επο­πτεί­ας και επι­βο­λής των κανο­νι­σμών, καθώς και να δια­σφα­λί­ζει τη συνερ­γα­σία με άλλες χώρες-μέλη για την αντι­με­τώ­πι­ση των δια­συ­νο­ρια­κών απει­λών. Με την υιο­θέ­τη­ση και την εφαρ­μο­γή αυτών των κανό­νων, επι­τυγ­χά­νε­ται η προ­στα­σία των πολι­τών και η ενί­σχυ­ση της συνερ­γα­σί­ας και της διαλειτουργικότητας

9. Κοι­νοί Μέθο­δοι Ασφάλειας

• Η Ευρω­παϊ­κή Ένω­ση έχει θεσπί­σει τις Κοι­νές Μεθό­δους Ασφά­λειας (Common Safety Methods — CSMs) για να εξα­σφα­λι­στεί ένα υψη­λό και ενιαίο επί­πε­δο ασφά­λειας στους σιδη­ρο­δρό­μους όλων των κρα­τών-μελών. Οι μέθο­δοι που εφαρ­μό­ζο­νται σε κάθε στά­διο λει­τουρ­γί­ας και ανά­πτυ­ξη του σιδη­ρο­δρο­μι­κού συστή­μα­τος και περιλαμβάνουν:
•  Αξιο­λό­γη­ση Κιν­δύ­νων: Ένα σύστη­μα που επι­τρέ­πει την ανα­γνώ­ρι­ση και τη δια­χεί­ρι­ση πιθα­νών κιν­δύ­νων πριν από την εφαρ­μο­γή νέων τεχνο­λο­γιών ή την αλλα­γή υφι­στά­με­νων συστη­μά­των, δια­σφα­λί­ζο­ντας την πρό­λη­ψη ατυχημάτων.
• Πρό­λη­ψη Ατυ­χη­μά­των : Μέσω της συνε­χούς αξιο­λό­γη­σης κιν­δύ­νων και της παρα­κο­λού­θη­σης της από­δο­σης των συστη­μά­των, μειώ­νο­νται οι πιθα­νό­τη­τες ατυ­χη­μά­των και επι­κίν­δυ­νων καταστάσεων.
• Δια­λει­τουρ­γι­κό­τη­τα : η οποία ανα­φέ­ρε­ται στην ικα­νό­τη­τα των σιδη­ρο­δρο­μι­κών συστη­μά­των δια­φο­ρε­τι­κών χωρών ή περιο­χών να λει­τουρ­γούν από κοι­νού με τρό­πο ομα­λό, ασφα­λή και απο­δο­τι­κό. Είναι ένας θεμε­λιώ­δης στό­χος της Ένω­σης για τη δημιουρ­γία ενός ενο­ποι­η­μέ­νου, βιώ­σι­μου και δια­συν­δε­δε­μέ­νου σιδη­ρο­δρο­μι­κού δικτύου.
• Προ­σαρ­μο­γή στις Νέες Τεχνο­λο­γί­ες : περι­λαμ­βά­νει την ενσω­μά­τω­ση και­νο­τό­μων συστη­μά­των, το Ευρω­παϊ­κό Σύστη­μα Ελέγ­χου Τρέ­νων (ETCS) για την ασφα­λή και απο­δο­τι­κή δια­χεί­ρι­ση της κυκλο­φο­ρί­ας, καθώς και αισθη­τή­ρες και τεχνο­λο­γί­ες IoT για την παρα­κο­λού­θη­ση της κατά­στα­σης των υπο­δο­μών και εξο­πλι­σμού. Αυτές οι τεχνο­λο­γί­ες αυξά­νουν την ασφά­λεια, μειώ­νουν το κόστος συντή­ρη­σης και βελτιώνουν
• Αντα­πό­κρι­ση σε Έκτα­κτες Κατα­στά­σεις : είναι η εφαρ­μο­γή σαφών δια­δι­κα­σιών για τη δια­χεί­ρι­ση ατυ­χη­μά­των, πυρ­κα­γιών ή τεχνι­κών βλα­βών. Ειδι­κά εκπαι­δευ­μέ­νο προ­σω­πι­κό και προηγ­μέ­να συστή­μα­τα επι­κοι­νω­νί­ας δια­σφα­λί­ζουν γρή­γο­ρη ενη­μέ­ρω­ση και συντο­νι­σμό. Αυτά τα μέτρα μειώ­νουν τον κίν­δυ­νο για επι­βά­τες και προ­σω­πι­κό, ελα­χι­στο­ποιώ­ντας τις απώ­λειες. Επι­πλέ­ον, οι σιδη­ρο­δρο­μι­κές εται­ρεί­ες εφαρ­μό­ζουν τεχνο­λο­γί­ες παρα­κο­λού­θη­σης, όπως κάμε­ρες ασφα­λεί­ας και αισθη­τή­ρες, που παρέ­χουν την άμε­ση ανί­χνευ­ση κιν­δύ­νων. Τα τρέ­να εξο­πλί­ζο­νται με τα συστή­μα­τα αυτό­μα­της πέδη­σης και πυρα­σφά­λειας, ενώ πραγ­μα­το­ποιού­νται τακτι­κές ετοι­μό­τη­τας για την εξοι­κο­νό­μη­ση προ­σω­πι­κού με σενά­ρια έκτα­κτης ανά­γκης. Η συνερ­γα­σία με τοπι­κές αρχές και υπη­ρε­σί­ες διά­σω­σης εξα­σφα­λί­ζει συντο­νι­σμέ­νη και απο­τε­λε­σμα­τι­κή αντι­με­τώ­πι­ση των κρίσεων.
• Τεχνι­κά Συστή­μα­τα: Τα τρέ­να και οι σιδη­ρο­δρο­μι­κές γραμ­μές πρέ­πει να πλη­ρούν κοι­νά τεχνι­κά πρό­τυ­πα, όπως τα συστή­μα­τα σημα­το­δό­τη­σης, τα συστή­μα­τα ελέγ­χου κυκλο­φο­ρί­ας (π.χ. ETCS — Ευρω­παϊ­κό Σύστη­μα Ελέγ­χου Τρέ­νων) και οι ράγες. Αυτό επι­τρέ­πει στα τρέ­να να κινού­νται από τη μία χώρα στην άλλη χωρίς να απαι­τού­νται προ­σαρ­μο­γές.
• Υπη­ρε­σί­ες Μιας Στά­σης (One-Stop Shop – OSS): είναι ένα ολο­κλη­ρω­μέ­νο σύστη­μα που επι­τρέ­πει στις σιδη­ρο­δρο­μι­κές επι­χει­ρή­σεις να απο­κτούν εύκο­λα πρό­σβα­ση σε πλη­ρο­φο­ρί­ες και υπη­ρε­σί­ες που σχε­τί­ζο­νται με τη χρή­ση της σιδη­ρο­δρο­μι­κής υπο­δο­μής. Πρό­κει­ται για μια κεντρι­κή πλατ­φόρ­μα που διευ­κο­λύ­νει τις δια­δι­κα­σί­ες και μειώ­νει τη γραφειοκρατία.

 

7. Ενη­μέ­ρω­ση και Ευαι­σθη­το­ποί­η­ση του Κοινού

Η ασφά­λεια δεν εξαρ­τά­ται μόνο από το προ­σω­πι­κό και τις υπο­δο­μές, αλλά και από τη σωστή συμπε­ρι­φο­ρά των επι­βα­τών και του ευρύ­τε­ρου κοι­νού. Θα πρέ­πει να οργα­νω­θούν εκστρα­τεί­ες ενη­μέ­ρω­σης που να εξη­γή­σουν τους κιν­δύ­νους της παρα­μο­νής κοντά στις γραμ­μές ή την παρα­βί­α­ση των κανό­νων ασφα­λεί­ας. Παράλ­λη­λα, οι επι­βά­τες πρέ­πει να εκπαι­δεύ­ο­νται για την αντι­με­τώ­πι­ση εκτά­κτων περι­στα­τι­κών, όπως η ένω­ση τριών σε περί­πτω­ση ανά­γκης. Η ευαι­σθη­το­ποί­η­ση σχε­τι­κά με θέμα­τα τρο­μο­κρα­τί­ας ή βαν­δα­λι­σμών μπο­ρεί επί­σης να παρέ­χει τη συνο­λι­κή ασφά­λεια του δικτύου.

Με την εφαρ­μο­γή αυτών των πολι­τι­κών, ένα σιδη­ρο­δρο­μι­κό δίκτυο μπο­ρεί να λει­τουρ­γεί με ασφά­λεια και αξιο­πι­στία, εξα­σφα­λί­ζο­ντας την εμπι­στο­σύ­νη των επι­βα­τών και μειώ­νο­ντας στην ελά­χι­στη πιθα­νό­τη­τα ατυ­χη­μά­των ή επι­κίν­δυ­νων καταστάσεων.

 

Πηγές:

ATHENS TRANSPORT: Hellenic Train: Δρά­σεις για την ενί­σχυ­ση της ασφά­λειας στο σιδηρόδρομο,14/12/2024

European Union Agency for Railways‎‎: Report on Railway Safety and Interoperability in the EU 2024

Ευρω­παι­κό Συμ­βού­λιο. Συμ­βού­λιο της Ευρω­παι­κής Ένω­σης:  Πολι­τι­κή σιδη­ρο­δρο­μι­κών μεταφορών

MONEY REVIEW:  Παρου­σί­α­ση του ν/σ για το Σιδη­ρό­δρο­μο στο Υπουρ­γι­κό Συμ­βού­λιο, 25/11/2024

Από­στο­λος Ι. Παπα­τό­λιας : Κρά­τος και ασφά­λεια των σιδη­ρο­δρό­μων: η διοι­κη­τι­κή ακτι­νο­γρα­φία ενός δυστυχήματος

Ρυθ­μι­στι­κή Αρχή Σιδη­ρο­δρό­μων https://ras-el.gr/asfaleia/#one-stop-shop

 

βρεί­τε μας και στη σελί­δα μας στο facebook: Το Τρέ­νο σήμερα