Το περιουσιακό ζήτημα που αναζωπυρώνει την ένταση στις ελληνοαλβανικές σχέσεις

του Χάρη Στεργίου 

Η υπό­θε­ση των περιου­σιών της Ελλη­νι­κής Εθνι­κής Μειο­νό­τη­τας στην Αλβα­νία επι­στρέ­φει δυνα­μι­κά στο προ­σκή­νιο. Από τη Χει­μάρ­ρα έως το Ζβέρ­νετς και από τους Αγί­ους Σαρά­ντα έως την περιο­χή της Αυλώ­νας, οι καταγ­γε­λί­ες για κατα­πα­τή­σεις, απαλ­λο­τριώ­σεις και αμφι­σβη­τή­σεις ιδιο­κτη­σια­κών δικαιω­μά­των προ­κα­λούν νέες εντά­σεις ανά­με­σα στην Αθή­να και τα Τίρα­να. Τα πρό­σφα­τα επει­σό­δια στο Ζβέρ­νετς, όπου τραυ­μα­τί­στη­κε και Έλλη­νας ομο­γε­νής κατά τη διάρ­κεια δια­μαρ­τυ­ριών κατοί­κων για την του­ρι­στι­κή αξιο­ποί­η­ση γης που θεω­ρούν δική τους, επα­νέ­φε­ραν στο επί­κε­ντρο ένα πρό­βλη­μα που παρα­μέ­νει άλυ­το εδώ και δεκαετίες.

Η ιστορική ρίζα του προβλήματος

Για να κατα­νο­ή­σει κανείς τη σημε­ρι­νή κατά­στα­ση πρέ­πει να επι­στρέ­ψει στην επο­χή του κομ­μου­νι­στι­κού καθε­στώ­τος του Ενβέρ Χότζα. Μετά το 1945, όλες σχε­δόν οι ιδιω­τι­κές περιου­σί­ες στην Αλβα­νία κρα­τι­κο­ποι­ή­θη­καν. Αγρο­τι­κές εκτά­σεις, οικό­πε­δα και κατοι­κί­ες πέρα­σαν στον έλεγ­χο του κρά­τους ή των συνε­ται­ρι­σμών. Με την πτώ­ση του καθε­στώ­τος το 1991 ξεκί­νη­σε μια δύσκο­λη και συχνά χαο­τι­κή δια­δι­κα­σία απο­κα­τά­στα­σης των περιου­σια­κών δικαιω­μά­των. Ωστό­σο, σε πολ­λές περιο­χές όπου κατοι­κεί η ελλη­νι­κή μειο­νό­τη­τα, η δια­δι­κα­σία αυτή παρέ­μει­νε ελλι­πής ή αμφισβητούμενη.

Η περιο­χή της Χει­μάρ­ρα βρί­σκε­ται εδώ και χρό­νια στο επί­κε­ντρο της δια­μά­χης. Οι κάτοι­κοι υπο­στη­ρί­ζουν ότι δεν έχουν λάβει πλή­ρεις τίτλους ιδιο­κτη­σί­ας για γαί­ες που κατέ­χουν επί γενιές, ενώ το αλβα­νι­κό κρά­τος προ­χω­ρά σε πολε­ο­δο­μι­κά σχέ­δια, ανα­πλά­σεις ή του­ρι­στι­κές επεν­δύ­σεις που επη­ρε­ά­ζουν τις περιου­σί­ες τους.

Γιατί η Χειμάρρα έχει τόσο μεγάλη αξία;

Η απά­ντη­ση βρί­σκε­ται στον του­ρι­σμό. Η αλβα­νι­κή Ριβιέ­ρα εξε­λίσ­σε­ται τα τελευ­ταία χρό­νια σε έναν από τους πιο δυνα­μι­κά ανα­πτυσ­σό­με­νους του­ρι­στι­κούς προ­ο­ρι­σμούς της Αδρια­τι­κής. Οι παρα­θα­λάσ­σιες εκτά­σεις της Χει­μάρ­ρας, της Δρυ­μά­δας, των Αγί­ων Σαρά­ντα και άλλων περιο­χών απο­κτούν τερά­στια εμπο­ρι­κή αξία.

Οι εκπρό­σω­ποι της ελλη­νι­κής μειο­νό­τη­τας υπο­στη­ρί­ζουν ότι η αδυ­να­μία ανα­γνώ­ρι­σης των τίτλων ιδιο­κτη­σί­ας διευ­κο­λύ­νει τη μετα­βί­βα­ση εκτά­σε­ων σε επεν­δυ­τι­κά σχή­μα­τα ή σε πρό­σω­πα που δια­τη­ρούν σχέ­σεις με την πολι­τι­κή εξου­σία. Αντί­θε­τα, η κυβέρ­νη­ση του Έντι Ράμα υπο­στη­ρί­ζει ότι πρό­κει­ται για ένα γενι­κό­τε­ρο πρό­βλη­μα που αφο­ρά όλους τους Αλβα­νούς πολί­τες και όχι απο­κλει­στι­κά την ελλη­νι­κή μειο­νό­τη­τα, απο­δί­δο­ντάς το στις αδυ­να­μί­ες του κτη­μα­το­λο­γι­κού συστή­μα­τος μετά την πτώ­ση του κομμουνισμού.

Τι συμβαίνει σήμερα

Το τελευ­ταίο διά­στη­μα νέες κινη­το­ποι­ή­σεις έχουν ξεσπά­σει σε περιο­χές της νότιας Αλβα­νί­ας. Κάτοι­κοι καταγ­γέλ­λουν ότι χάνουν πρό­σβα­ση σε εκτά­σεις που θεω­ρούν δικές τους, ενώ παράλ­λη­λα προ­χω­ρούν σχέ­δια του­ρι­στι­κής αξιο­ποί­η­σης μεγά­λης κλί­μα­κας. Τα επει­σό­δια στο Ζβέρ­νετς και οι αντι­δρά­σεις των κατοί­κων έφε­ραν ξανά στην επι­φά­νεια τις κατη­γο­ρί­ες περί παρα­βί­α­σης περιου­σια­κών δικαιωμάτων.

Ο ευρω­βου­λευ­τής Φρέ­ντι Μπε­λέ­ρης δήλω­σε πρό­σφα­τα ότι το περιου­σια­κό ζήτη­μα όχι μόνο δεν βελ­τιώ­νε­ται αλλά επι­δει­νώ­νε­ται, παρά τις δεσμεύ­σεις των αλβα­νι­κών αρχών για ολο­κλή­ρω­ση της κατα­γρα­φής των περιου­σιών μέχρι το 2028.

Από την πλευ­ρά του, ο καθη­γη­τής Διε­θνούς Δικαί­ου και βου­λευ­τής Άγγε­λος Συρί­γος υπο­στή­ρι­ξε ότι η Αλβα­νία παρα­μέ­νει η μόνη χώρα του πρώ­ην ανα­το­λι­κού μπλοκ που δεν έχει επι­λύ­σει ορι­στι­κά το ζήτη­μα της απο­κα­τά­στα­σης των περιου­σιών των πολι­τών της.

Πώς αντιδρά η αλβανική αντιπολίτευση;

Η εικό­να είναι σύν­θε­τη. Τα μεγά­λα αλβα­νι­κά κόμ­μα­τα της αντι­πο­λί­τευ­σης επι­κε­ντρώ­νουν την κρι­τι­κή τους κυρί­ως σε ζητή­μα­τα δια­φά­νειας, δια­φθο­ράς και δια­χεί­ρι­σης επεν­δύ­σε­ων και λιγό­τε­ρο στη διά­στα­ση των δικαιω­μά­των της ελλη­νι­κής μειονότητας.

Αντί­θε­τα, οι οργα­νώ­σεις που εκπρο­σω­πούν την ελλη­νι­κή μειο­νό­τη­τα, όπως η ΟΜΟΝΟΙΑ και το Κόμ­μα Ένω­σης Ανθρω­πί­νων Δικαιω­μά­των, καταγ­γέλ­λουν εδώ και χρό­νια ότι η κυβερ­νη­τι­κή πολι­τι­κή οδη­γεί σε συρ­ρί­κνω­ση της ελλη­νι­κής παρου­σί­ας στις παρα­δο­σια­κές εστί­ες της μειονότητας.

Τι κάνει η ελληνική κυβέρνηση;

Η Αθή­να έχει επα­νει­λημ­μέ­να συν­δέ­σει την ευρω­παϊ­κή πορεία της Αλβα­νί­ας με τον σεβα­σμό των δικαιω­μά­των της Ελλη­νι­κής Εθνι­κής Μειο­νό­τη­τας. Το ελλη­νι­κό Υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών έχει προ­χω­ρή­σει κατά και­ρούς σε δια­βή­μα­τα και δημό­σιες παρεμ­βά­σεις για ζητή­μα­τα κατε­δα­φί­σε­ων κατοι­κιών, περιου­σια­κών δικαιω­μά­των και προ­στα­σί­ας των ομογενών.

Μετά τα πρό­σφα­τα επει­σό­δια στο Ζβέρ­νετς, η Αθή­να ζήτη­σε τη διε­ρεύ­νη­ση των περι­στα­τι­κών και την προ­στα­σία των δικαιω­μά­των της ελλη­νι­κής μειο­νό­τη­τας. Παράλ­λη­λα, αξιο­ποιεί το ευρω­παϊ­κό πλαί­σιο των εντα­ξια­κών δια­πραγ­μα­τεύ­σε­ων της Αλβα­νί­ας ως μοχλό πίε­σης προς τα Τίρανα.

Ωστό­σο, αρκε­τοί εκπρό­σω­ποι της μειο­νό­τη­τας θεω­ρούν ότι οι ελλη­νι­κές αντι­δρά­σεις δεν είναι πάντο­τε τόσο έντο­νες όσο θα επι­θυ­μού­σαν, ιδιαί­τε­ρα όταν το ζήτη­μα συν­δέ­ε­ται με μεγά­λα οικο­νο­μι­κά και γεω­πο­λι­τι­κά συμφέροντα.

Γιατί τα ελληνικά μέσα ενημέρωσης ασχολούνται τόσο λίγο;

Πρό­κει­ται για ένα ερώ­τη­μα που θέτουν συχνά οι ίδιοι οι ομο­γε­νείς. Υπάρ­χουν αρκε­τοί λόγοι:

• Η επι­και­ρό­τη­τα στην Ελλά­δα κυριαρ­χεί­ται από εσω­τε­ρι­κά πολι­τι­κά και οικο­νο­μι­κά θέματα.
• Οι εξε­λί­ξεις στη Βόρειο Ήπει­ρο θεω­ρού­νται από πολ­λούς «χρό­νια υπό­θε­ση» και δεν προ­βάλ­λο­νται παρά μόνο όταν συμ­βαί­νει κάποιο εντυ­πω­σια­κό γεγονός.
• Οι περιου­σια­κές δια­μά­χες είναι πολύ­πλο­κες νομι­κά και δύσκο­λες στην παρου­σί­α­σή τους.
• Η Αθή­να επι­διώ­κει τα τελευ­ταία χρό­νια τη δια­τή­ρη­ση ενός λει­τουρ­γι­κού πλαι­σί­ου σχέ­σε­ων με τα Τίρα­να, ιδί­ως ενό­ψει της ευρω­παϊ­κής πορεί­ας της Αλβανίας.

Αυτό έχει ως απο­τέ­λε­σμα οι καταγ­γε­λί­ες των ομο­γε­νών να βρί­σκουν συχνό­τε­ρα χώρο σε τοπι­κά ή εξει­δι­κευ­μέ­να μέσα παρά στα μεγά­λα κεντρι­κά δίκτυα.

Ένα ζήτημα που θα κρίνει τις ελληνοαλβανικές σχέσεις

Το περιου­σια­κό ζήτη­μα της ελλη­νι­κής μειο­νό­τη­τας δεν αφο­ρά μόνο οικό­πε­δα και τίτλους ιδιο­κτη­σί­ας. Για πολ­λούς Βορειοη­πει­ρώ­τες απο­τε­λεί ζήτη­μα ιστο­ρι­κής συνέ­χειας, ταυ­τό­τη­τας και παρα­μο­νής στις πατρο­γο­νι­κές εστί­ες τους.

Καθώς η Αλβα­νία προ­χω­ρά στην εντα­ξια­κή της πορεία προς την Ευρω­παϊ­κή Ένω­ση, η επί­λυ­ση του ζητή­μα­τος των περιου­σιών και η δια­σφά­λι­ση των δικαιω­μά­των της ελλη­νι­κής μειο­νό­τη­τας θα απο­τε­λέ­σουν ένα από τα σημα­ντι­κό­τε­ρα τεστ αξιο­πι­στί­ας για το κρά­τος δικαί­ου στη γει­το­νι­κή χώρα. Το ερώ­τη­μα που παρα­μέ­νει ανοι­χτό είναι αν η ανά­πτυ­ξη της αλβα­νι­κής Ριβιέ­ρας θα συνυ­πάρ­ξει με τα δικαιώ­μα­τα των ιστο­ρι­κών κατοί­κων της ή αν θα οδη­γή­σει σε έναν ακό­μη γύρο συγκρού­σε­ων και αμφισβητήσεων.

• • Euronews (Ελλη­νι­κά): Δεί­τε το βίντεο-ρεπορ­τάζ για την Τέταρ­τη ημέ­ρα ανα­τα­ρα­χών στα Τίρα­να καθώς και τη Μεγά­λη δια­δή­λω­ση στο YouTube. 
  • Mega TV: Παρα­κο­λου­θή­στε το τηλε­ο­πτι­κό ρεπορ­τάζ για τις Δια­δη­λώ­σεις και τα επει­σό­δια για την επέν­δυ­ση Κούσ­νερ. 
  • DW News (YouTube): Δεί­τε τις εικό­νες από τις μαζι­κές κινη­το­ποι­ή­σεις στο βίντεο Giant crowds clash with police in Albanian protests. 
  • Associated Press / AP (YouTube): Δεί­τε τις συγκρού­σεις με την ασφά­λεια των εγκα­τα­στά­σε­ων στο Albania protesters clash with security at development. 
  • The New York Times (YouTube Shorts): Σύντο­μο οπτι­κό υλι­κό από τις δια­μαρ­τυ­ρί­ες στο Albanians Protest Luxury Resort Linked to Jared Kushner.