Σχολική βία στην Ελλάδα και την Ευρώπη Ένα φαινόμενο που δεν μπορεί πια να αγνοείται

του Μπά­μπη Στέρτσου

Η σχο­λι­κή βία δεν είναι μια «φυσιο­λο­γι­κή φάση» της παι­δι­κής ηλι­κί­ας ούτε ένα περι­στα­σια­κό επει­σό­διο σύγκρου­σης ανά­με­σα σε μαθη­τές. Είναι ένα σοβα­ρό κοι­νω­νι­κό φαι­νό­με­νο, με βαθιές συνέ­πειες στην ψυχι­κή υγεία, στην εκπαι­δευ­τι­κή πορεία και στην προ­σω­πι­κή ανά­πτυ­ξη των παιδιών.

Παρά τη μεγά­λη προ­σπά­θεια που γίνε­ται τα τελευ­ταία χρό­νια για ευαι­σθη­το­ποί­η­ση και πρό­λη­ψη, τα στοι­χεία δεί­χνουν ότι το πρό­βλη­μα δεν υπο­χω­ρεί — αλλά εξα­πλώ­νε­ται.

---

Τι δείχνουν τα στοιχεία στην Ελλάδα

Πρό­σφα­τες μελέ­τες και έρευ­νες δεί­χνουν ότι η σχο­λι­κή βία εξα­κο­λου­θεί να απο­τε­λεί σημα­ντι­κή πραγ­μα­τι­κό­τη­τα για πολ­λούς μαθη­τές στη χώρα μας:

📊 1 στους 3 μαθη­τές (περί­που 32,4%) στην Ελλά­δα δηλώ­νει ότι έχει δεχθεί κάποιο είδος σχο­λι­κού εκφο­βι­σμού — μια μορ­φή βίας που περι­λαμ­βά­νει σωμα­τι­κή, λεκτι­κή ή ψυχο­λο­γι­κή πίε­ση από συνομηλίκους.

📈 Σε πρό­σφα­τη δια­χρο­νι­κή μελέ­τη φάνη­κε ότι αυτά τα ποσο­στά αυξά­νουν χρό­νο με το χρό­νο — από 32,4% στη σχο­λι­κή χρο­νιά 2022–23 σε 35,5% στη σχο­λι­κή χρο­νιά 2023–24.

📌 Περί­που 1 στους 6 μαθη­τές (περί­που 16–26%) αισθά­νε­ται ότι το σχο­λείο του δεν τον προ­ε­τοι­μά­ζει αρκε­τά για να αντι­με­τω­πί­ζει ή να απο­τρέ­πει τον εκφο­βι­σμό.

📌 Σε κάποιες περιο­χές της χώρας, όπως η Περι­φέ­ρεια της Πελο­πον­νή­σου και της Ανα­το­λι­κής Μακε­δο­νί­ας & Θρά­κης, σχε­δόν 1 στα 2 παι­διά (42–48%) δηλώ­νει ότι έχει βιώ­σει bullying — μια ένδει­ξη ότι το πρό­βλη­μα έχει και γεω­γρα­φι­κές διακυμάνσεις.

🔍 Ορι­σμέ­νες παλιό­τε­ρες έρευ­νες έδει­ξαν ότι ένα σημα­ντι­κό ποσο­στό μαθη­τών έχει υπάρ­ξει και θύτης και θύμα ταυ­τό­χρο­να, γεγο­νός που επι­ση­μαί­νει την πολυ­πλο­κό­τη­τα του φαινομένου.

Αυτά τα στοι­χεία δεί­χνουν ξεκά­θα­ρα ότι η σχο­λι­κή βία δεν είναι μια μεμο­νω­μέ­νη ή σπά­νια εμπει­ρία — είναι μια καθη­με­ρι­νό­τη­τα για χιλιά­δες παι­διά στη χώρα μας.

---

Τι συμβαίνει στην Ευρώπη;

Το φαι­νό­με­νο του σχο­λι­κού εκφο­βι­σμού δεν περιο­ρί­ζε­ται στην Ελλά­δα. Στην Ευρώ­πη και σε άλλες χώρες του ΟΟΣΑ:

📍 Η διε­θνής έρευ­να του Παγκό­σμιου Οργα­νι­σμού Υγεί­ας που καλύ­πτει πολ­λές ευρω­παϊ­κές χώρες δεί­χνει ότι περί­που 11% των μαθη­τών ανα­φέ­ρει ότι έχει πέσει θύμα bullying στο σχο­λείο, ενώ περί­που 6% ανα­φέ­ρει ότι έχει εκφο­βί­σει άλλους.

🌍 Επι­πλέ­ον, οι διε­θνείς ανα­λύ­σεις δεί­χνουν ότι ο ρυθ­μός της δια­δι­κτυα­κής μορ­φής bullying (cyberbullying) είναι ιδιαί­τε­ρα ανη­συ­χη­τι­κός, με περί­που 15,5% των παι­διών να έχουν υπο­στεί δια­δι­κτυα­κό εκφο­βι­σμό σε διά­φο­ρες ευρω­παϊ­κές χώρες.

👉 Άλλα στοι­χεία από μεγά­λες διε­θνείς εκθέ­σεις δεί­χνουν ότι σε ορι­σμέ­νες περιο­χές σχε­δόν 1 στα 3 παι­διά έχει βιώ­σει κάποια μορ­φή bullying μέσα στο μήνα πριν την έρευ­να — γεγο­νός που απο­τυ­πώ­νει την έκτα­ση του φαι­νο­μέ­νου παγκοσμίως.

---

Γιατί τα στατιστικά αυτά είναι σημαντικά;

Τα μαθη­μα­τι­κά ποσο­στά δεν είναι απλά αριθ­μοί. Κρύ­βουν πίσω τους:

• παι­διά που νιώ­θουν φόβο όταν πηγαί­νουν στο σχο­λείο,

• παι­διά που απο­μο­νώ­νο­νται και χάνουν αυτο­πε­ποί­θη­ση,

• παι­διά που φοβού­νται να μιλή­σουν,

• οικο­γέ­νειες που δεν ξέρουν πώς να βοη­θή­σουν.

Η σχο­λι­κή βία επη­ρε­ά­ζει άμε­σα το πώς τα παι­διά βιώ­νουν την καθη­με­ρι­νό­τη­τά τους, πώς μαθαί­νουν και πώς αλλη­λε­πι­δρούν με άλλους.

---

Η ανάγκη για δράση

Είναι πλέ­ον σαφές ότι το bullying δεν αντι­με­τω­πί­ζε­ται μόνο με απο­σπα­σμα­τι­κές ενέρ­γειες ή τιμω­ρη­τι­κές πολι­τι­κές. Απαιτείται:

🔹 Συστη­μα­τι­κή πρό­λη­ψη σε όλα τα σχο­λι­κά περι­βάλ­λο­ντα.
🔹 Εκπαί­δευ­ση όλων των μαθη­τών σε δεξιό­τη­τες συναι­σθη­μα­τι­κής νοη­μο­σύ­νης και ενσυ­ναί­σθη­σης.
🔹 Ενί­σχυ­ση του ρόλου του σχο­λεί­ου ως κοι­νό­τη­τας που προ­στα­τεύ­ει και ακου­μπά, όχι απλώς ως χώρου γνώ­σης.
🔹 Συνερ­γα­σία γονέ­ων, εκπαι­δευ­τι­κών και ειδι­κών ώστε να ανα­γνω­ρί­ζο­νται και να υπο­στη­ρί­ζο­νται έγκαι­ρα τα παι­διά που βιώ­νουν κρίση.

Δεν είναι αρκε­τό να λέμε ότι «η βία είναι κακή». Πρέ­πει να δημιουρ­γή­σου­με κοι­νό­τη­τες όπου ο σεβα­σμός, η ασφά­λεια και η υπευ­θυ­νό­τη­τα καθί­στα­νται πρά­ξη — όχι μόνο λέξη.

---

Η σχο­λι­κή βία δεν είναι μεμο­νω­μέ­νο εκπαι­δευ­τι­κό ζήτη­μα.
Είναι κοι­νω­νι­κό.
Είναι πολι­τι­σμι­κό.
Και — το πιο σημα­ντι­κό — είναι προ­λη­πτι­κό.

Για­τί το σχο­λείο που ονει­ρευό­μα­στε δεν είναι εκεί­νο στο οποίο τα παι­διά περ­νά­νε απλώς ώρες.
Είναι εκεί­νο στο οποίο τα παι­διά αισθά­νο­νται ότι μπο­ρούν να ανα­πνεύ­σουν, να ζήσουν και να εξε­λι­χθούν με αξιοπρέπεια.